EU reageert ijzig kalm op uitslag Italië

REFERENDUM | Politieke kopstukken halen de schouders op, ondanks onzekerheid. Ook de financiële markten stralen rust uit.

Hoelang kan Europa z'n adem inhouden zonder het benauwd te krijgen? Tussen het Brexit-referendum van juni en de grote verkiezingen van volgend jaar (Nederland, Frankrijk, Duitsland) bezorgt Italië de Europese Unie nu een 'houd-de-adem-in'-moment van nog onbekende duur. Maar áls Europa al is geschrokken van de Italiaanse referendumuitslag is dat gisteren goed verborgen gebleven.

Het aanstaande vertrek van premier Matteo Renzi na het ferme 'nee' (59,1 procent) tegen zijn plannen voor een nieuwe staatsinrichting kan een lange periode inluiden van politieke en financiële instabiliteit, maar Europese kopstukken konden niets anders doen dan hun schouders ophalen.

"Italië is een solide land", zei Eurocommissaris Moscovici van economische zaken. De Duitse minister Schäuble van financiën, in Brussel voor een reguliere vergadering van de eurogroep, toonde zich opnieuw een meester in het schouderophalen. "We moeten hier met enige gelatenheid kennis van nemen, zo zijn de democratische processen."

Eurogroepvoorzitter Dijsselbloem kan zich niet vinden in de zorgelijke voorspellingen over een nieuwe eurocrisis, ditmaal met Italië als middelpunt. "De Italiaanse situatie is economisch niet veranderd. De problemen met de banken zijn vandaag niet anders dan gisteren."

De eurogroep-ministers waren gisteren als vanouds weer meer tijd kwijt met Griekenland dan met Italië.

Het hoort bij het politieke ambacht: rust uitstralen in tijden van (mogelijke) crises. Het zou wat zijn als de heren Moscovici, Schäuble en Dijsselbloem zouden zeggen dat de situatie uitzichtloos is. Maar als ook de financiële markten rust uitstralen, wordt er doorgaans geen toneel gespeeld, al begon de dag slecht voor de euro en hadden ook de bankenaandelen het weer eens zwaar.

Verder was het kalm. Stilte voor de storm? Iedereen is veroordeeld tot afwachten wat de Italiaanse politiek en het bankwezen nu gaan doen.

Zo langzamerhand wordt elke stembusgang in Europa in het pro- of anti-EU-kader geplaatst, maar de Italiaanse uitslag valt toch moeilijk zo zwart-wit te duiden. Kun je een nederlaag van Renzi - een van de meest EU-kritische regeringsleiders, de man die de EU begin dit jaar vergeleek met het onverstoorbaar doorspelende orkest van de zinkende Titanic - in het anti-establishment-rijtje Brexit-Trump plaatsen?

Een lastige conclusie. Het is juist een populistische partij als de Vijfsterrenbeweging die bij de volgende verkiezingen profijt zou kunnen hebben van de door Renzi voorgestelde veranderingen aan het landsbestuur. Ook het gezaghebbende Britse tijdschrift The Economist (hoe establishment wil je het hebben) had om puur politiek-inhoudelijke redenen opgeroepen tot een 'nee'. En wat de anti-EU-sentimenten betreft: uit peilingen blijkt een breed Italiaans draagvlak voor zowel de EU als de euro.

Uiteraard nemen de zorgen over de financiële zwaktes van zowel de Italiaanse overheid als de banken nu toe in Brussel. "Politieke instabiliteit maakt het wel ingewikkelder voor Italië en de eurozone", moest ook Dijsselbloem toegeven. "Maar als dit de reactie is van de financiële markten, zullen er geen noodmaatregelen nodig zijn."

In het Europa van nu dient een volgende aanleiding voor het inhouden van de adem zich doorgaans snel aan. Begin januari bepaalt het Britse Hooggerechtshof of het parlement in Londen zeggenschap krijgt over de Brexit-procedure, wat tot vertraging en nieuwe onzekerheid kan leiden.

Daarna volgt de cruciale maand maart: verkiezingen in Nederland en het beoogde begin van de Brexit-onderhandelingen. Bovendien komen de Europese regeringsleiders die maand bijeen in Italië, waar ze de zestigste verjaardag van het Verdrag van Rome hopen te vieren, de oprichting van de Europese Economische Gemeenschap. Als ze tegen die tijd nog zin hebben in een feestje.

vandaag 4|5 Meer over Italië

In het kort

Vertrek van Italiaanse premier kan instabiele tijd inluiden

Langzamerhand staat elke verkiezing in het teken van pro- of contra-EU

Dijsselbloem: 'De Italiaanse situatie is economisch niet veranderd'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden