'EU moet stabiliteit op de Balkan bewaren'

Milo Djukanovic: 'De retoriek van de jaren negentig is zo weer opgepakt'. Beeld Maartje Geels
Milo Djukanovic: 'De retoriek van de jaren negentig is zo weer opgepakt'.Beeld Maartje Geels

De Westelijke Balkan richting Brussel brengen. Dat ziet Bulgarije als een prioriteit als het volgende maand voorzitter wordt van de Europese Unie. Lidmaatschap van de EU is de manier om de spanningen in de regio in toom te houden, zegt de leider van de Montenegrijnse regeringspartij.

Getouwtrek tussen het Westen en Rusland en opflakkerend nationalisme. De Balkan mag dan een blinde vlek zijn voor de Europese Unie, de regio roert zich ondertussen flink. Milo Djukanovic maakt zich daar grote zorgen over. Djukanovic is even op bezoek in Amsterdam voor een lezing.

De leider van de regeringspartij DPS (democratische partij van socialisten) in Montenegro, die een kwarteeuw de scepter zwaaide in de kandidaat-lidstaat, doet het tegenwoordig rustig aan. "Ik heb nu eindelijk de aandacht om de diepere oorzaken van de problemen in de regio te analyseren."

Na turbulente verkiezingen vorig jaar, waarbij volgens hem sprake was van Servische en Russische inmenging - inclusief een poging tot een staatsgreep en een mislukte aanslag op zijn leven - hield hij het voor gezien en trad af.

"Rusland is terug in de regio", zegt Djukanovic nu. "Het wil op politiek en militair gebied laten zien dat het superieur is aan de Europese Unie. Net als zo vaak in het verleden is gebeurd, wordt er op de Balkan een strategisch conflict uitgevochten."

Een conflict dat Europa moet winnen, vindt de pro-Westerse Djukanovic. "Onze recente geschiedenis heeft aangetoond dat de Balkan zelf de stabiliteit niet kan bewaren. Brussel is als locomotief van Europa verantwoordelijk voor de stabiliteit en de snelheid van de trein. Als het laatste wagonnetje dreigt los te raken, en niet weet welke kant het op moet gaan, kan de locomotief daar niet onverschillig tegenover staan."

De EU heeft het sinds het vredesakkoord van Dayton, nu 22 jaar geleden, volgens hem laten afweten op de Balkan. De grootste problemen van toen zijn nog alomtegenwoordig. "Bosnië functioneert nog niet goed, onderhandelingen tussen Servië en Kosovo gaan traag en Macedonië is compleet verlamd geraakt in het Europese integratieproces."

Ontmoedigend

Brussel moet nu haast maken, anders ebt het enthousiasme voor Europa in de regio weg. "Erg ontmoedigend", vond Djukanovic de mededeling van de voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker bij zijn aantreden in 2014 dat er tijdens zijn termijn geen sprake kon zijn van uitbreiding van de Europese club. "Hij had het ook anders kunnen brengen."

Dat Brussel nu wel het jaartal 2025 aan toetreding koppelt is niet alleen in het belang van de Balkan, denkt hij. Op verwaarlozing staat een hoge prijs, ook voor de EU. "Brussel zou zich nog moeten herinneren hoeveel geld er van de Europese belastingbetalers na de Balkanoorlog naar de regio is gegaan en hoeveel risico's Europeanen hebben moeten nemen door deelname aan de verschillende vredesoperaties."

De retoriek van de jaren negentig is zo weer opgepakt, denkt Djukanovic. "Als we op de Balkan die kant opgaan, ligt een nieuwe crisis op de loer."

Djukanovic kan het weten. Hij overleefde tijdens de kwarteeuw dat hij Montenegro bijna onafgebroken leidde - afwisselend als premier en president- verschillende roerige periodes: het staartje van de Koude Oorlog, het Balkanconflict in de jaren negentig, de onafhankelijkheidsstrijd en het geruzie rondom de Navo waar Montenegro afgelopen jaar lid van werd.

Nog geen dertig was Djukanovic toen hij in 1991 premier werd. Aanvankelijk was hij een van de trouwste bondgenoten van de Servische leider Slobodan Milosevic maar later keerde hij zich tegen hem.

Het is volgens Djukanovic' critici vooral aan zijn opportunisme, autoritaire regeerstijl en corruptie te danken dat hij zo lang in het zadel kon blijven. Zo werd onder andere een onderzoek ingesteld naar betrokkenheid van Djukanovic bij grootschalige sigarettensmokkel in de jaren negentig.

Hij begint te zuchten als de beschuldigingen aan zijn adres ter sprake komen. "De vrouw van Milosevic heeft die de wereld in gebracht op het moment dat ze zich realiseerde dat het Montenegro dat ik leidde niet bereid was om haar man te volgen." Een beslissing die volgens hem uiteindelijk goed heeft uitgepakt. "Nog maar twee decennia geleden was Montenegro binnen voormalig Joegoslavië het minst ontwikkeld. Nu hebben we de best ontwikkelde economie van de Westelijke Balkan. Nog maar elf jaar na de onafhankelijkheid zijn we lid van de Navo geworden, een historische gebeurtenis.

Een historische gebeurtenis die Djukanovic heeft voorbereid. Zou hij niet ook dat andere belangrijke lidmaatschap van de EU voor Montenegro willen binnenslepen? Zijn naam wordt in elk geval al weer genoemd als kandidaat voor de presidentsverkiezingen van volgend jaar.

Maar over zijn beschikbaarheid blijft hij vaag. "Het is logisch dat veel mensen gezien mijn ervaring en het feit dat ik partijleider ben, verwachten dat ik kandidaat ben. Maar mijn eerste keus zal het niet zijn. Ik word op het moment veel meer geïnspireerd door de bijdrage die ik op de achtergrond kan leveren aan mijn partij."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden