Commentaar

EU moet een hard debat aandurven met Oost-Europa over basisprincipes

Demonstratie in Krakau tegen het beleid van de Poolse premier Jaroslaw Kaczynski. Beeld REUTERS
Demonstratie in Krakau tegen het beleid van de Poolse premier Jaroslaw Kaczynski.Beeld REUTERS

Het is begrijpelijk dat de Oost-Europese landen zich assertiever opstellen. Bijna dertig jaar na de val van Muur, toen zij zich onder het sovjet-juk vandaan worstelden, hebben de landen forse economische progressie geboekt en in politiek opzicht tal van fases doorlopen.

Trouw

Na eerst bij de Europese Unie ingeleid te zijn op voorwaarde van overname van de pakketten regels die binnen de unie gelden, zijn zij nu zelf prima in staat de discussie over de regels binnen die unie op volle kracht te voeren. En dat doen ze dus, vooral als ze het gevoel hebben dat die regels nog steeds teveel door West-Europa worden bepaald.

Asielzoekers

Soms wordt dat onaangenaam. Er zijn grote verschillen tussen de Oost-Europese landen onderling, maar in sommige landen domineert hard nationalisme. Vooral Polen en Hongarije nemen vaak sterk afwijkende standpunten in. Over asielzoekers, die zij volstrekt niet willen zien komen, ook al kampen de Zuid-Europese medelidstaten met een grote toestroom. Maar ook over rechtsstaat en vrijheid in het publieke domein, die de leiders in die landen willen inperken.

Volstrekt terecht trekt de Europese Commissie hier een grens. Aangaande de asielzoekers, omdat de EU-lidstaten zelf hebben afgesproken hen onderling te verdelen. Dat de landen het daar niet mee eens waren en bij een stemming werden overruled, doet niets af aan het feit dat een gezamenlijke afspraak binnen de unie moet worden nagekomen.

Rechtsstaat

Nog sterker geldt dat voor de rechtsstaat, die vooral in Polen zwaar onder druk staat. De regering van de conservatief-nationalistische Partij voor Recht en Gerechtigheid, onder leiding van Jaroslaw Kaczynski, wil rechters van het hooggerechtshof ontslaan en de rechterlijke raad van toezicht laten benoemen door de regering. Hoewel sommige plannen door de Poolse president Duda zijn geblokkeerd, maakte de Europese Commissie dit weekeinde toch bekend een procedure te starten tegen Polen. Er is namelijk wel een wet aangenomen die de minister van justitie het recht geeft voorzitters van rechtbanken te benoemen, te ontslaan of het dienstverband te verlengen tot na hun pensioenleeftijd. Dat betekent een inbreuk op de onafhankelijkheid van de rechtbanken en de scheiding der machten.

Het hoort bij de unie dat lidstaten door de commissie worden gehouden aan de afspraken en de basisprincipes binnen de unie. Ook andere EU-landen, waaronder Nederland, moeten zich soms verantwoorden voor het Europese Hof als zij regels schenden. Assertiviteit hoort bij de huidige fase van ontwikkeling van Oost-Europa, maar een hard debat over de grenzen die daarbij gelden is voor de toekomst van de unie minstens zo belangrijk.

De mening van de krant, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Lees ook: Op dit moment weet even niemand hoe de kloof tussen Oost- en West-Europa dicht moet

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden