EU-ministers kunnen onderlinge verdeeldheid niet verdoezelen

TRALEE - “Zó wordt Europa niet serieus genomen.” Europees commissaris Hans Van den Broek velt een hard oordeel over de jongste vertoning van verdeeldheid en onmacht in de Europese Unie. In hun reacties op de Amerikaanse militaire actie in Irak zijn de vijftien EU-landen er weer niet in geslaagd met één stem te spreken.

THEO KOELE

Van den Broek had nog liever gezien dat de EU-landen vorige week sámen met Frankrijk het Amerikaanse optreden hadden veroordeeld, dan dat ze allemaal een eigen reactie gaven - ook al waren die reacties overwegend positief. De Nederlandse ex-minister is de laatste om het Amerikaanse ingrijpen te veroordelen: “Saddam Hoessein buigt alleen voor macht.” Europa heeft volgens Van den Broek het Amerikaanse 'signaal' aan de Iraakse dictator echter verzwakt. Sadam Hoessein kan de Amerikanen en hun bondgenoten nu tegen elkaar uitspelen. Bovendien: “De VS zal in de toekomst nog minder geneigd zijn naar de Europeanen te luisteren.”

Met zijn voor 'Europa' weinig vleiende analyse zette Van den Broek dit weekeinde de toon voor een informele bijeenkomst van de EU-ministers van buitenlandse zaken in het Ierse stadje Tralee. De bewindslieden bogen zich over diverse onderwerpen die de Amerikaans-Europese betrekkingen vertroebelen. Of het nu om Cuba of het Midden-Oosten gaat, Amerikanen en Europeanen lopen niet in de pas.

Dienstdoend EU-voorzitter Ierland wilde de onenigheid niet op de spits drijven. Het Amerikaanse optreden in Irak werd veroordeeld noch toegejuicht. Wel hekelden de EU-landen de Iraakse agressie in het 'niemandsland' van de Koerden. De troepen van Saddam Hoessein moeten het gebied verlaten, wil Irak in aanmerking komen voor humanitaire hulp (voedsel, medicijnen), aldus de Ierse minister Dick Spring.

Het onderwerp Cuba zorgt al langer voor spanningen tussen de VS en Europa. De EU-landen zitten hierbij wel op één lijn: ze verwerpen volgens Spring 'absoluut' de Amerikaanse maatregelen tegen Europese bedrijven die zaken doen op en met Cuba. Maar een concreet plan van de Europese Commissie om Amerikaanse bedrijven te treffen met tegenmaatregelen, blijft voorlopig op de plank liggen. Het zal niet vóór de Amerikaanse presidentsverkiezingen in november uitgevoerd worden. Volgens minister Hans van Mierlo wil de EU de positie van Clinton, die aast op stemmen van Cubaanse ballingen in zijn land, niet ondermijnen.

De EU wil de Amerikanen ook niet tegen zich in het harnas jagen, omdat hun medewerking vereist is bij het handhaven van de vrede in Bosnië. De Zweed Carl Bildt, die namens de internationale gemeenschap toeziet op de wederopbouw van dat land, hield de EU-ministers in Ierland voor dat Amerikaanse militairen in Bosnië moeten blijven, óók nadat de Ifor-troepenmacht zich eind dit jaar heeft teruggetrokken. Volgens Bildt kunnen de Europeanen het militair wel alleen aan in Bosnië, maar is het van groot politiek belang om de samenwerking met de Amerikanen te bestendigen. De EU-ministers delen die mening, aldus Van Mierlo.

De ministers deden er in het zonnige Ierland alles aan om hun meningsverschillen, zowel die met de VS als de onderlinge, te verdoezelen. Maar opnieuw werd duidelijk, dat de doelstelling van een gemeenschappelijk buitenlands-en veiligheidsbeleid, vastgelegd in het verdrag van Maastricht, nog lang niet bereikt is. Volgend jaar moet het verdrag hierzien worden, zo mogelijk onder Nederlands EU-voorzitterschap, maar de voorbereidingen verlopen moeizaam. Veel ministers betwijfelen dan ook of het zin heeft volgende maand in Dublin al een extra Europese topconferentie te houden, zoals de EU-leiders eerder dit jaar besloten. Volgens voorzitter Jacques Santer van de Europese commissie kan een extra top een paar 'doorbraken' opleveren terwille van een nieuw verdrag. Maar volgens Van Mierlo bestaat juist het gevaar dat een 'tussentop' verkeerd uitpakt, dat er “te vroeg politieke tegenstellingen worden opgeworpen.”

Maatregelen

Die tegenstellingen zijn echter een feit, en niet alleen op het gebied van het buitenlands beleid. De EU-ministers denken al wel aan een handjevol maatregelen om op dit terrein de slagvaardigheid van de EU te vergroten. Zo is er het idee om een 'analyse-en planningscel' in Brussel te stichten, onder leiding van een door de ministers aan te wijzen secretaris-generaal, een 'Mister Europe'.

Maar de Britse minister Malcolm Rifkind waarschuwde voor overspannen verwachtingen. “Ik denk soms dat we het paard achter de wagen spannen. Of we eensgezind zijn of niet, hangt niet af van instellingen of procedures. We voeren lange debatten of we bij meerderheid moeten stemmen, of dat er een secretaris-generaal moet komen. Dat mag goed of slecht zijn, maar daarmee produceer je geen gemeenschappelijk buitenlands beleid. Zo'n beleid is alleen mogelijk als we gemeenschappelijke belangen hebben.”

Volgens Rifkind kan een meningsverschil, zoals tussen Frankrijk en de overige EU-landen over Irak, niet zomaar terzijde geschoven of 'overstemd' worden. Een uitspraak, die ongetwijfeld wordt ingegeven door welbegrepen eigenbelang. Niet zelden is het immers Groot-Brittannië dat tegenover de andere EU-leden staat, en daarmee een eensgezind optreden onmogelijk maakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden