Interview

'EU maakt mensensmokkelmaffia mogelijk'

Maxime Tandonnet: 'De stroom immigranten zal alleen afnemen wanneer de armste landen, waar geen werk, onderwijs of medische zorg is, zich ontwikkelen.' Beeld Hollandse Hoogte

Hij heeft vakantie. Toch stuurt Maxime Tandonnet, vanaf de camping nabij Bordeaux, geregeld een blog of opiniestuk voor Le Figaro de wereld in. Stof genoeg voor Sarkozy's Monsieur Immigration, die destijds wetsvoorstellen en toespraken voor de president schreef: de crisis op de Griekse eilanden, aan de Hongaarse en Bulgaarse grens en in Calais.

Zijn de migranten in Calais vluchtelingen?
"Nee. Vluchtelingen zijn mensen die aan vervolging in hun geboorteland proberen te ontkomen. Zij willen het vege lijf redden en in vrijheid leven. Dan hou je je niet bezig met de voors en tegens van verschillende Europese landen. De migranten in Calais willen naar het Verenigd Koninkrijk om daar te werken. Dus moeten we spreken van economische immigratie."

Ze bivakkeren tussen planken en plastic. Waarom is er nooit een echt opvangcentrum gekomen?
"Opeenvolgende Franse regeringen hebben nooit een officiële springplank gewild die illegale immigratie richting een bevriende natie aanmoedigt. Men had dat onbehoorlijk gevonden. Bedenk overigens wel dat de immigratie van het type dat nu de aandacht trekt (in de afgelopen zeven maanden bereikten 340.000 illegalen de Europese Unie over land en over zee, een record, red.) niet het leeuwendeel is van illegale immigratie. Dat zijn de mensen die na het verlopen van een visum niet terugkeren."

Volgens u is het thema immigratie gegijzeld door ideologie en politieke berekening. Hoezo?
"Ik doel op de toestand in Frankrijk, voor andere landen kan ik niet spreken maar ik vermoed dat het elders niet veel anders is. Rechts heeft hier uit electorale overwegingen vaak maatregelen beloofd die het, eenmaal aan de macht, niet waarmaakte. Of het zei dat immigranten afkomen op sociale voorzieningen, terwijl ze vertrekken - aangemoedigd door mensensmokkelaars - om werk te vinden, en daardoor hun inkomen te vertien- of vertwintigvoudigen.

Bij links is de toestand complexer, hier leeft sterk het idee dat immigratie een grote, goede zaak dient. Kofi Annan verwoordde dat in 2004 zo: 'De geschiedenis leert ons dat immigratie het lot verbetert van hen die vertrekken maar ook de mensheid als geheel ten goede komt.' Immigratie zou dus een betere wereld dichterbij brengen, een wereld zonder grenzen, met meer gelijkheid, broederschap en ruimhartigheid. Tegelijk vrezen progressieve partijen de kiezers, die weinig van immigratie moeten hebben. Daardoor is links nu al decennia incoherent: het ene moment streng, dan weer in ontkenning van de werkelijkheid. Men komt er niet uit.

Rechts en links wakkeren beide emoties aan - gevoelens van afwijzing, of juist van solidariteit. En ze geven 'Europa' de schuld van alles. In plaats van het heel praktisch te hebben over de organisatie van immigratie, bijvoorbeeld over de vraag hoe we illegale immigratie aanpakken."

Laten we het praktisch houden dan. We openen de grenzen voor tijdelijke arbeidsimmigratie, met betaalde visa.
"Tijdelijke werkvergunningen is een aantrekkelijk idee waar ook het land van herkomst veel aan kan hebben door de ervaring die immigranten hier opdoen. Alleen zal het niet eenvoudig zijn: het systeem staat of valt met de bereidheid van de immigrant om terug te keren."

Waarom laten we asielzoekers niet kiezen naar welk land ze willen?
"Dat is erg onverstandig, iedereen zal naar het land gaan dat de grootste kans op succes biedt. Laat je de Dublin-akkoorden los, die bepalen dat je slechts in één land een aanvraag kunt doen, dan leidt dat tot onbeheersbare toestanden."

U bepleit om de boten uit Libië tegen te houden. Hoe? Met een leger onder VN-mandaat?
"Europa is sterk verdeeld, totaal niet in staat om wat voor kant dan ook op te bewegen. De voorzitter van de Europese Commissie Juncker stelde quota voor om de lasten gelijker te verdelen. Het toppunt van onmacht: als men het niet meer weet duikt altijd het woord quota op. Maar dat werkt niet. Elke lidstaat zal zijn best doen zich eraan te onttrekken. En hoe wil je migranten dwingen in het land te blijven dat hun is toegewezen? Wat wel zin heeft is als Europa - 28 landen, 500 miljoen mensen, de belangrijkste economische macht in de wereld - zijn directe omgeving stabieler en welvarender maakt, met geld en militaire middelen.

Een paar maanden geleden leek het even de goede kant op te gaan. De Europese Commissie overwoog militaire actie om boten van smokkelaars te vernietigen. Maar uiteindelijk ontbrak de wil om de daad bij het woord te voegen. Toch is dat de enige manier als je te maken hebt met gebieden zoals Libië, waar geen afspraken mee te maken zijn.

Spanje wist in 2006 door een akkoord met Senegal een stroom van Afrikanen richting de Canarische Eilanden te stoppen, op die route vielen toen ook veel doden. Als dat niet kan, is het legitiem smokkelaars aan te vallen om slachtoffers te voorkomen. Een VN-mandaat heb je er niet eens voor nodig, het is een actie gericht tegen de georganiseerde misdaad, en je redt er duizenden mensen mee. Een gemiste kans. De Europese Unie had eindelijk kunnen laten zien dat ze echt bestaat. Zoals het nu gaat, met reddingsacties, faciliteren we de mensensmokkelmaffia."

Maxime Tandonnet. Beeld Hollandse Hoogte

Europa moet meer rekening houden met de vraag hoeveel nieuwkomers het aankan, en tegelijk open en gastvrij blijven, hebt u geschreven.
"Op langere termijn ontvangt Europa 1 à 2 miljoen reguliere immigranten per jaar, volgens de Oeso. Europa lijkt dus in niets op een fort dat zich afsluit voor de buitenwereld, dat is de karikatuur die nu vaak wordt gemaakt. Maar we hebben wel problemen: 20 miljoen werklozen, woningtekorten, moeizame integratie van al aanwezige immigranten, begrotingstekorten en hoge schulden. Daarom moet onze ruimhartigheid stoppen bij illegalen - die kunnen we niet accepteren, die moeten we uitzetten."

Hoe?
"Een wondermiddel heb ik niet in de aanbieding, maar het meest effectief ben je aan het begin van het traject, net als bij de boten op de Middellandse Zee. Europese verbindingsofficieren kunnen op vliegvelden in de vertreklanden in samenwerking met lokale autoriteiten mensen eruithalen die met valse visa willen reizen. Dat werkt heel goed. Asielzoekers horen hun aanvraag op een consulaat te doen, of in opvangkampen van de UNHCR. Daar krijgen ze dan een asielvisum voor Europa. Of niet."

Ieder individu heeft in geval van nood recht op asiel. Kan dat recht blijven bestaan met zoveel gegadigden? We kunnen niet alle ellende van de wereld opvangen, zei de Franse socialistische premier Michel Rocard al in de jaren negentig.
"Het recht op asiel moeten we handhaven. Maar je moet heel strikt zijn. De Geneefse conventie is duidelijk: wie wordt gearresteerd, gevangengezet, mishandeld of bedreigd om zijn opinies of specifieke achtergrond, heeft recht op bescherming. Aanvragen moet je uitgebreid controleren, immigratiediensten moeten de toestand ter plekke door en door kennen. Bij misbruik moet je mensen terugsturen. Bij oorlog vang je mensen tijdelijk op in de eigen regio."

De Europese burger maakt zich ook zorgen over de islam, dat die zijn omgeving verandert.
"Volgens een peiling van februari dit jaar vindt 69 procent van de Fransen dat er te veel immigranten zijn. Je kunt niet je kop in het zand steken en zeggen 'dat zijn allemaal enge, bange mensen' - de dominante gedachte in politiek en media.

Maar ik ben ervan overtuigd dat de meeste Europeanen helemaal niet vijandig staan ten opzichte van buitenlanders en immigratie; ze maken zich alleen zorgen dat hun regeringen het probleem niet beheersen. Europese burgers hebben in het algemeen denk ik geen bezwaar tegen islamitische buren die hun dagelijks leven delen en kunnen werken en hun kinderen in goede omstandigheden opvoeden."

U werkte voor oud-president Sarkozy tussen 2007 en 2011. Die wilde ook streng en fatsoenlijk zijn, maar dat mislukte. De politiek lijkt weinig invloed te hebben op de omvang van immigratie, legaal of illegaal.
"Mislukt, dat is snel gezegd. De gezinshereniging en -vorming hebben we weten te binden aan voorwaarden: voldoende inkomsten, passende woning, het volgen van cursussen Frans en 'republikeinse waarden'. Met een aantal landen hebben we afspraken gemaakt over aantallen visa voor arbeidsimmigranten en studenten.

Al deze wetten en akkoorden zijn eendrachtig onder vuur genomen door links en extreem-rechts: het zou veel te hard zijn geweest, of juist te slap. Er is bijvoorbeeld een enorme rel geweest over DNA-tests die we als extra middel wilden gebruiken om - op vrijwillige basis - familiebanden te verifiëren bij gezinshereniging. In de VS, Canada en veel Europese landen is dit gebruikelijk. Maar een storm van ideologie, emotie en politiek opportunisme stak op. Het ging niet door, dankzij de associatie met nazi's en eugenetica."

Immigratie is volgens u te beperken met ontwikkelingshulp. Dat klinkt bijna te mooi om waar te zijn, gezien de matioge resultaten.
"Maar op de lange termijn draait het toch echt om deze vraag. De stroom immigranten zal alleen afnemen wanneer de armste landen, waar geen werk, onderwijs of medische zorg is, zich ontwikkelen. Het is in mijn tijd op het Elysée in Mali aardig gelukt met een project dat bedrijven financierde: er kwamen bakkers, transportbedrijfjes, crèches, honderden banen, maar het is weer wegbezuinigd."

Zal Europa voortmodderen of nu echt iets ondernemen?
"Het eerste, ben ik bang. Men ziet het probleem natuurlijk wel, maar de politieke wil ontbreekt. De politieke elites zijn als verlamd door deze kwestie, bang voor conservatief en geborneerd te worden versleten - denk aan de woorden van Kofi Annan. Wij leven in een tijd waarin politiek meer een kwestie is van carrière en persoonlijk imago dan van het algemeen belang. Daarom loopt men weg voor het probleem, ook al verlangen Europeanen dat er wordt ingegrepen."

Wie is Maxime Tandonnet?

Maxime Tandonnet (1958) is een Franse ambtenaar en schrijver. Hij werkte op de Franse ambassade in Soedan waar hij getuige was van een putsch, een hongersnood en de werking van de sharia. Hij zag daar dat door emigratie jonge mannen voor hun familie geld konden verdienen in Egypte of de Golfstaten. "Maar hun dorpen waren totaal verlaten."

In de jaren negentig onderhandelde hij als ambtenaar in Brussel over immigratievraagstukken en werkte hij voor de socialistische minister van binnenlandse zaken Jean-Pierre Chévènement. Nicolas Sarkozy wilde hem graag houden toen hij minister van binnenlandse zaken werd in 2002. Toen Sarkozy in 2007 president werd, benoemde hij Tandonnet tot adviseur immigratiezaken.

Over zijn jaren in het Elysée-paleis schreef Tandonnet 'Au coeur du volcan' (2014).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden