EU-leiders radeloos over gebrek aan duidelijkheid May

Theresa May en Xavier Bettel gisteren bij de Europese Raad Beeld ANP

De voortekenen waren al niet goed, maar de Brusselse brexit-top van donderdagavond verliep voor de Britse premier Theresa May nog slechter dan vooraf verwacht. 

‘Dit was een nieuw Salzburg’, werd er in de (soms digitale) wandelgangen geconcludeerd, verwijzend naar de EU-top van september in Oostenrijk. 

Toen overheerste na afloop het woord ‘vernederend’ als het over May ging. De Financial Times tekende dit keer het woord ‘onprofessioneel’ op uit de mond van een diplomaat. “Onze Britse vrienden moeten zeggen wat ze willen, en niet vragen wat wij willen”, luidde het kregelige commentaar van voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie. “We bevinden ons vaak in een nevelig, vaag debat. Het wordt tijd dat we duidelijkheid krijgen.”

Geen jota

Daar zat ‘m precies het probleem. Het brexit-gedeelte van de Europese top was donderdag zo opgezet, dat May eerst ruim de gelegenheid kreeg om de andere 27 regeringsleiders bij te praten over de stand van zaken in Londen. Die is niet best, met een parlement dat de in november gesloten overeenkomst tussen de Britse regering en de EU-onderhandelaars in grote meerderheid zou afwijzen, als het afgelopen week de kans had gekregen.

Na die uitleg moest ze de rest van Europa zeggen wat ze concreet van hen verlangde. Aan het akkoord zelf kan geen jota meer worden veranderd, dat standpunt is unaniem, maar hoe kunnen de 27 EU-landen het Verenigd Koninkrijk dan wél een handje helpen?

Ondanks tal van vragen daarover van andere regeringsleiders gaf May daarop geen helder antwoord. Het enige dat ze zou hebben gevraagd, was dat de veelbesproken ‘backstop’ (vangnet), over het voorkomen van een harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland, aan een tijdsduur gebonden zou zijn. Dat de EU een juridisch bindende einddatum pertinent weigert omdat het vangnet dan geen vangnet meer is, is echter al maanden bekend.

Volgens persbureau Reuters vroeg de premier vervolgens om vertrouwen van de anderen, vertrouwen dat het haar wel zou lukken het akkoord door het parlement te slepen. “De afgelopen twee jaar heb ik jullie hopelijk getoond dat jullie me kunnen vertrouwen om het juiste te doen”, zo zou May gezegd hebben, volgens een door Reuters geciteerde Britse EU-functionaris.

Daar kochten de 27 leiders duidelijk niets voor. Haar voorganger David Cameron had in 2016 ook al beloofd dat hij een moeizaam bereikt EU-akkoord over hervormingen zou gebruiken om de Britse bevolking binnenboord te houden bij het aankomende brexit-referendum. Dat vertrouwen werd geschonden.

Juist strenger 

Maar wat de regeringsleiders donderdag vooral stak, was dat May de 27 uitgestoken handen niet op waarde leek te schatten. Dus zal de stemming niet al te best zijn geweest tijdens de afsluitende sessie, waarbij de 27 zonder May door vergaderden en zich moesten bezinnen op slotconclusies.

Die waren in de ochtend al ambtelijk voorbereid. Uit de eindversie blijkt dat een paar passages die vooral waren bedoeld om Londen extra tegemoet te komen, waren geschrapt. Dat gold bijvoorbeeld voor de toevoeging dat de backstop ‘niet als wenselijke uitkomst geldt voor de Unie’. Die woorden verdwenen uit de slottekst.

Bovendien ging een streep door de hele vijfde paragraaf. Die luidde: ‘De Unie staat klaar om te onderzoeken of enige aanvullende verzekering kan worden verschaft. Zulke verzekering zal de terugtrekkingsovereenkomst niet veranderen of tegenspreken’. Het schrappen van dat gedeelte is een duidelijk signaal dat die bereidheid er donderdagavond niet meer was.

Op twee plekken is de tekst zelfs strenger geworden voor Londen. Zo staat ergens dat, in het onwaarschijnlijke geval dat de backstop na de overgangsperiode van kracht wordt, de EU haar uiterste best zal doen om een handelsakkoord te bereiken dat aan die noodvoorziening een einde maakt... ‘en zal hetzelfde verwachten van het Verenigd Koninkrijk’, is daar streng aan toegevoegd.

De Salzburg-top werd in september, toen er nog geen brexit-akkoord lag, vooral een fiasco doordat May de andere 27 voor het blok zette met het standpunt ‘het wordt óf mijn akkoord (het zogeheten Chequers-plan) of helemaal geen akkoord’. De zeer uitgesproken, unaniem afwijzende EU-reactie daarop, nog eens uitvergroot in de pers, deed de hele top extra in de soep lopen.

Ondanks alle vriendelijke en respectvolle woorden die de leiders nu aan May persoonlijk richtten, in een week dat haar premierschap aan een zijden draadje hing, bracht ook deze eindejaarstop May geen enkel houvast.

Het subtiele ongeduld over de Britten droop af van de traditionele kersttweet die de Litouwse president Dalia Grybauskaite bij het begin van de top de wereld in stuurde. ‘Brexit-kerstwens: eindelijk besluiten wat je echt wil, dan zal de kerstman leveren’, schreef ze bij een foto van een (in plastic verpakte) kerstboom van chocola. 

Lees ook

Er gaat geen dag voorbij in de brexitdiscussie of het woord ‘backstop’ duikt ergens op. Wat is daar ook alweer de bedoeling van?

Zelfs May verwachtte geen onmiddellijke doorbraak over de brexit. Die kwam er ook niet, donderdag in Brussel. 

Lees meer nieuws en achtergronden in ons brexit-dossier

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden