EU krijgt alweer een agentschap voor 'fundamentele rechten'

Het Europese agentschap voor de fundamentele rechten van de mens opent op 1 januari 2007 zijn deuren in Wenen. Of het orgaan iets kan uitrichten, hangt af van de politieke steun in de EU.

De EU had al een Europees waarnemingscentrum voor racisme en vreemdelingenhaat (EUMC) in Wenen. Dat wordt opgeslokt door het nieuwe Europese agentschap voor de fundamentele rechten van de mens. Maar racisme en mensenrechten zijn heel verschillende dingen, en mensenrechtenhoeders zijn er al in vele soorten en maten. ,,De politiek moet bepalen wat het agentschap zal doen.’’ Een nieuwe club voor de mensenrechten is een initiatief waar weinig mensen tegen zullen zijn. Toch stuitte het plan bij andere mensenrechtenbeschermers op bezwaren. Zo mopperde de grootste Europese interstatelijke hoeder van de mensenrechten, de Raad van Europa, dat zijn Europese Hof voor de Rechten van de Mens schreeuwt om middelen om de enorme achterstand in dossiers weg te werken. Dit orgaan, dat 46 landen houdt aan het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens, ziet niet wat men in Wenen wil gaan doen. ,,Maar dit agentschap is iets heel anders’’, zegt Alain Brun, namens de Europese Commissie betrokken bij de oprichting van het EU-orgaan. ,,Hij zal ervoor waken dat juist de Europese instellingen en de lidstaten de fundamentele rechten van de mens respecteren in alles wat ze doen. Het agentschap zal analyses maken, advies geven en de aandacht op zaken richten. De focus ligt op data, concrete feiten. Vervolgens is het aan de instellingen of de lidstaten zelf om daar iets mee te doen.’’ Daarin verschilt het agentschap echter niet van, zeg, een buurtcomite̿. Dat kan ook advies geven en hopen dat beleidsmakers daar iets mee doen. Brun geeft toe dat de juridische basis wankel is. ,,De grondslag van het agentschap is het charter van de EU voor de rechten van de mens, en inderdaad: dat is niet bindend. Maar dat kan je zeggen van vele waarden die de EU verdedigt. Tegen de doodstraf heeft de EU ook geen legale middelen. Maar haar veroordeling van de doodstraf is betekenisvol en heeft ook gevolgen. We leveren bijvoorbeeld geen verdachten uit naar de Verenigde Staten als ze daar doodstraf riskeren.’’ Politieke wil, meer dan juridische onderbouwing, wordt dus de basis van het agentschap. De lidstaten kunnen het orgaan ook vragen om de situatie in landen buiten de EU te onderzoeken, bijvoorbeeld als de vraag leeft om handelsbetrekkingen met zo’n land aan te gaan. Toekomstige lidstaten, zoals Bulgarije, Roemenie̿ en Turkije, zijn nu al waarnemer bij het EUMC en zullen dat ook bij het nieuwe agentschap zijn. Volgens Brun staan of vallen de activiteiten met het bestuur. ,,Er zijn zoveel onderwerpen dat er echt keuzes moeten worden gemaakt.’’ Zo groot wordt het orgaan namelijk niet. Inclusief het EUMC telt het nieuwe agentschap straks honderd mensen. Het agentschap neemt geen individuele klachten van burgers in behandeling en belooft plechtig de gevestigde antiracisme- en mensenrechtenbeweging niet voor de voeten te zullen lopen. Maar zo groot kan dat risico niet zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden