analyse

EU kiest voor vrijwilligheid in asielbeleid

Dimitri Avramopoulos presenteert het voorstel van de Europese CommissieBeeld EPA

Het plan om 50.000 vluchtelingen uit te nodigen is onderdeel van de migratiedeals die Europese landen graag sluiten. 

De tegenstanders van verplichte verdeling van vluchtelingen in Europa halen hun gelijk. De Europese Commissie omarmt niet alleen hun inhoudelijke wensen, maar ook hun terminologie. Onder de noemer ‘effectieve legale wegen naar Europa’ stelde de Commissie vandaag voor om in twee jaar tijd 50.000 vluchtelingen uit Noord-Afrika en het Midden-Oosten op uitnodiging over te laten komen.

Cruciaal is dat de lidstaten gevraagd wordt dit op vrijwillige basis te doen. Slowakije, hardnekkig tegenstander van opgelegde quota voor het toelaten van vluchtelingen, presenteerde vorig jaar nog een voorstel over ‘effectieve solidariteit’. Dat kwam erop neer dat ieder land kiest hoe het bijdraagt aan een oplossing voor de migratieproblematiek. De een neemt vluchtelingen op, terwijl een ander land kiest om met grenswachten de Europese buitengrens te bewaken. 

Het Slowaakse plan stuitte destijds op weerstand van landen die vonden dat Bratislava met een fraaie term onder zijn verplichtingen uit probeerde te komen, maar vandaag noemde ook de Commissie de woorden effectief, solidariteit en vrijwillig in één adem.

Complex

Vrijwillige flexibele samenwerking leverde de afgelopen jaren meer resultaten op dan verplichte uniforme solidariteit. De verdeling van grote aantallen vluchtelingen uit Italië en Griekenland via in 2015 door de Europese Commissie bedachte quota bleek veel te complex in tijden van crisis. Italië en Griekenland konden lang niet alle binnenkomers ordentelijk registreren, vluchtelingen wilden niet overgeplaatst worden naar Oost-Europa, en veel landen in West-Europa konden de opvang van nog meer mensen nauwelijks aan.

Plannen van nationale hoofdsteden om de instroom richting Europa te beperken, leverden wel resultaat op. Nederland en Duitsland sloten in maart 2016, aanvankelijk tegen het zere been van de Commissie, een deal met Turkije en presenteerden dat aan andere lidstaten. Die vluchtelingendeal zorgde, in combinatie met een door Oostenrijk en Hongarije opgezette afgrendeling van grenzen op de Balkan, voor een dramatische daling van het aantal mensen dat via Griekenland Europa binnenkwam.

Deze nadruk op buitenlandbeleid ging bijna onvermijdelijk samen met een minder verplichtende aanpak. Het buitenlandbeleid ligt in Europa voor een groot deel bij hoofdsteden. Die zijn gewend diplomatiek samen te werken, maar dan wel in informele coalities van landen met gedeelde belangen, en niet met alle 28 tegelijk volgens een door de Commissie bedacht stramien.

Duistere deals met krijgsheren

Dit jaar zorgde Italië voor een daling van het aantal oversteken vanuit Libië, door met milities in dat land samen te werken. Alleen landen kunnen zulke controversiële maatregelen nemen. De Europese Commissie heeft geen inlichtingendienst met geheime zakken geld voor Libische krijgsheren, zoals Rome.

Solidariteit kan oplossingen volgens de nieuwe aanpak ook in de weg staan. Landen zijn eerder geneigd tot stevige en soms schimmige acties als het water hen aan de lippen staat. Omdat Italië binnenkomende migranten niet over de hele EU kan verdelen, is het land wel genoodzaakt duistere deals met krijgsheren te sluiten.

Vrijwillige solidariteit hoeft ook niet perse een lege huls te zijn, zo bleek de afgelopen anderhalf jaar. EU-landen namen zonder dwang 8.834 Syrische vluchtelingen uit Turkije op. Daarbij hadden ze een direct eigenbelang. Zonder deze wederkerigheid zou Ankara ook geen mensen meer tegenhouden.

Het nieuwe plan van de Commissie om vijftigduizend vluchtelingen uit te nodigen past ook binnen de aanpak van de lidstaten. Zij willen afspraken maken met Afrikaanse landen om migranten tegen te houden. Daarbij is het ook nodig dat de EU iets te bieden heeft, zoals het over laten komen van vluchtelingen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden