EU in een lastige spagaat bij bewaken van buitengrens

Nauwelijks te nemen Fort Europa wil zich ook humanitair opstellen

Voor vluchtelingen is Europa als een fort: aan alle kanten worden de grenzen bewaakt. De Europese Unie hinkt op twee gedachten. Enerzijds willen de lidstaten een dam opwerpen tegen illegale immigratie door strenge controle aan de buitengrenzen. Anderzijds pleit de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Unie, voor een humanitaire aanpak van vluchtelingen. De Commissie roept de lidstaten geregeld op - ook gisteren weer - tot meer onderlinge solidariteit bij de opvang van immigranten die in de Zuid-Europese landen aan wal komen.

Volgens Tineke Strik, docent migratierecht en lid van de migratiecommissie van de Raad van Europa, is er maar één hamvraag na het bootdrama bij Lampedusa: "Hadden we dit kunnen voorkomen door niet langer onverschillig te zijn?" Volgens Strik hebben de zuidelijke lidstaten er na jaren genoeg van en grijpen ze steeds minder snel in als er problemen zijn. "Ze proberen een signaal aan Europa af te geven dat het op deze manier niet verder kan."

Op dit moment is het land waar de migrant als eerste aankomt verantwoordelijk voor de asielprocedure. Dat legt veel druk op alle landen met buitengrenzen. In 2004 besloot de EU tot de oprichting van Frontex, een EU-agentschap dat lidstaten als Griekenland, Spanje en Italië ondersteunt bij hun grensbewaking. In 2011 schoot Frontex Italië te hulp, nadat de revolutie in Tunesië een vluchtelingenstroom op gang bracht vanuit dat land naar het nabije Lampedusa.

Maar ook met de hulp van Frontex leveren de stromen vluchtelingen problemen op tussen de zuidelijke lidstaten. Zo weigerde Malta afgelopen augustus een boot met vluchtelingen, ondanks zware druk vanuit Brussel. De vluchtelingen kwamen uiteindelijk in Italië terecht.

Steeds vaker nemen lidstaten het heft in eigen handen. Griekenland bouwde begin 2012 een tien kilometer lang hek van prikkeldraad langs de Turkse grens en Italië maakte ooit afspraken met de regering van Libië: aangekomen vluchtelingen werden linea recta teruggebracht naar het land van herkomst. Nu nog betaalt Italië een fors bedrag aan Libië om de toestroom tegen te houden.

"Wij zijn solidair met jullie", dat is volgens Tineke Strik het signaal dat Europa nu moet afgeven aan de lidstaten met buitengrenzen. Eerder leidde het opvangvraagstuk al tot ruzie tussen Europese grootmachten. Italië eiste dat andere landen een deel van de Tunesiërs zou opnemen, maar dat riep grote weerstand op bij onder meer Duitsland en Frankrijk. Dat was het zoveelste teken van een gebrek aan gemeenschappelijk Europees beleid in deze gevoelige immigratiekwestie.

Volgens GroenLinks-Europarlementariër Judith Sargentini is het beschermen van zowel grenzen als vluchtelingen moeilijk te combineren. "Het komt voor dat patrouillerende grensbewakers op zee wegkijken als zij een boot vol migranten ontdekken, om zo het probleem te omzeilen." In december hoopt de Europese Commissie een nieuw grensbewakingssysteem in de lucht te hebben, Eurosur. Dat is een samenspel van onder meer drones, hoge- resolutiecamera's en satellieten, bedoeld om bootjes die nu nog tot vlakbij Lampedusa 'onder de radar' blijven, eerder te ontdekken.

Maar Tineke Strik heeft 'minimaal vertrouwen' in Eurosur. "Detectie is niet altijd het probleem, ze hebben nu al radars om boten op te merken." Ze is bang voor het zogenoemde push-back-beleid, waarbij boten nog voor ze de wateren van de lidstaat bereiken, worden teruggestuurd naar het land van herkomst. En dat mag niet, zo besloot het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in 2012. De Europese Commissie hoopt dat Eurosur tragedies zoals die van gisteren juist voorkomt, want ook opvarenden in de problemen zouden dankzij het systeem sneller kunnen worden gered.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden