EU in dubio over relatie met Londen

afscheid | Kiest Europa de harde lijn, of is een goede omgangsregeling met de Britten beter?

Uit Europa klonk dit weekeinde harde taal richting de Britten. Als ze weg willen, dan ook maar zo snel mogelijk. Zaterdag zeiden de Franse minister van buitenlandse zaken Jean-Marc Ayrault en zijn Duitse collega Frank-Walter Steinmeier na een ontmoeting in Berlijn snel te willen beginnen met onderhandelingen over een Brits vertrek. Dan kunnen de landen op het continent zich weer snel richten op hun gezamenlijke toekomst. Een lange periode van onzekerheid speelt volgens Ayrault populisten in de kaart.

Maar een dag later sloeg de Duitse kanselier Angela Merkel al een meer verzoenende toon aan over de exit-gesprekken. "Het moet geen eeuwen duren, maar ik ga er nu niet voor strijden om het op korte termijn te laten beginnen. De onderhandelingen moeten in een zakelijke goede atmosfeer plaatsvinden. Groot-Brittannië blijft een nauwe partner, waar we economisch mee verbonden zijn."

Nederland zit ook op deze lijn. Premier Mark Rutte beschreef de toekomstige onderhandelingen vrijdag als 'een gezamenlijke zoektocht naar de beste weg voorwaarts', die moet plaatsvinden in de geest van decennialange samenwerking.

Welke toon gaat het worden? Hoewel juist Nederland en Duitsland nauwe handelsbetrekkingen met Groot-Brittannië onderhouden, heeft ook de rest van Europa geen belang bij een economische vechtscheiding.

Toch waren vooral de Brusselse instanties ongemeen fel. Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, haalde zaterdag uit. "Het wordt geen vriendschappelijke echtscheiding. Het was toch al nooit een intense liefdesrelatie." Juncker wil zo snel mogelijk een vertrekregeling. De Britse Eurocommissaris Jonathan Hill is ondertussen al vertrokken. De grote fracties in het Europees parlement vonden het onacceptabel dat hij op zijn beleidsterrein financiële dienstverlening nieuw beleid maakt als Groot-Brittannië straks toch geen lid meer is. Hill diende zaterdag zijn ontslag in.

De harde taal is gemeend, denkt Adriaan Schout, onderzoeker naar de EU bij instituut Clingendael. De Britten wordt momenteel in Brussel weinig gegund. Bovendien vrezen politici en diplomaten voor een herhaling van 2005, een jaar dat Brussel vooral met Brussel bezig was. Na intensieve onderhandelingen was er destijds een akkoord over een Europese grondwet, die daarna door Franse en Nederlandse kiezers werd weggestemd. "Het gevolg was een periode van navelstaarderij waar het publiek niets van begrijpt. Dit keer willen politici concrete problemen aanpakken in plaats van opgehouden te worden door de Britten."

Toch denkt Schout dat Juncker uiteindelijk ook voor constructieve gesprekken met de Britten kiest. "Je moet zijn uitspraken interpreteren in het licht van zijn teleurstelling. Maar het is onlogisch als de Commissie een associatieverdrag met Oekraïne of een vrijhandelsakkoord met Canada sluit, en dan geen nauwe economische band met het veel dichterbij gelegen Groot-Brittannië nastreeft."

Jaap de Zwaan, als diplomaat betrokken bij de onderhandelingen over Europese verdragen en tegenwoordig lector Europese integratie aan de Haagse Hogeschool, houdt het zelfs voor mogelijk dat er een creatieve manier gevonden wordt om Groot-Brittannië bij Europa te houden. "Een referendum hoeft in Europa niet het einde van gesprekken te betekenen. Nadat de Denen tegen het verdrag van Maastricht stemden en nadat de Ieren tegen het verdrag van Nice stemden, hoefden ze aan bepaalde afspraken niet mee te doen. In nieuwe referenda stemde de bevolking toen wel voor."

De Britten willen in ieder geval de tijd nemen. Premier David Cameron is niet van plan om morgen al, tijdens een bijeenkomst met alle Europese regeringsleiders, de vertrekprocedure officieel in gang te zetten. Dan begint de klok namelijk te tikken. Als er na twee jaar geen goede omgangsregeling is afgesproken en de Europese landen niet unaniem instemmen met langere gesprekken, staan de Britten op straat zonder rechten als EU-lid, zoals toegang tot de interne markt.

In het kort

Brussel reageert fel en wil haast maken met vertrek Britten

Merkel en Rutte hechten meer aan een constructief afscheid in een goede sfeer

Politici vrezen voor een herhaling van 2005, toen Brussel alleen met zichzelf bezig was

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden