EU heeft Rusland nodig voor schone lucht

Voor frisse lucht heeft Europa zijn hoop op de Russen gevestigd: zonder de Russische handtekening onder het Kyoto-protocol, het internationale klimaatverdrag, is de Europese Unie overgeleverd aan de goden. Maar Rusland twijfelt.

AMSTERDAM - ,,Uiteindelijk zal de EU zonder klimaatverdrag de uitstoot van broeikasgassen niet effectief kunnen terugdringen'', zegt Andé de Moor, econoom bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). ,,Bovendien maken Europese bedrijven zonder Russische ratificatie minder haast om hun luchtvervuiling te beperken.''

Sinds president Poetin vorige week openlijk heeft gezegd te twijfelen aan de zin van het klimaatverdrag, zwijgen de Europeanen. ,,Het is opmerkelijk stil aan dat front'', zegt De Moor. Formeel heeft Rusland tot 2007 om het verdrag te ratificeren, maar door het dwarse geluid van Poetin dreigt de klimaatpolitiek van de EU eerder kopje-onder te gaan. ,,Als het juridische kader van 'Kyoto' ontbreekt, verliezen de Europese initiatieven aan kracht. Zoveel is duidelijk. Het instrumentarium wordt botter.''

De Moor doelt vooral op het Europese stelsel van handel in emissierechten dat in de steigers staat. De Europese Commissie mikt erop dat op 1 januari 2005 emissierechten vrij worden verhandeld in de EU. Vervuilende bedrijven in bijvoorbeeld de chemische industrie, de energiesector en de metaal krijgen emissierechten toegekend: wie een tekort heeft, en meer vieze lucht uitstoot dan toegestaan, zal moeten inkopen. Wie een overschot aan emissierechten heeft, en juist minder luchtverontreiniging veroorzaakt dan zijn quotum, kan zijn rechten voor harde euro's op de markt aanbieden.

De Moor: ,,Het stelsel is terug te voeren op het Kyoto-protocol, maar het is ook een Europees stelsel, dus de EU kan er ook zonder verdrag mee doorgaan. De vraag is of zo'n handelssysteem zonder de Russen werkt.'' De EU-lidstaten hoeven hun doelstelling niet voor het volle pond binnen de grenzen van de Unie te halen, maar mogen ook in het buitenland -waaronder Rusland- in emissierechten handelen.

De weigerachtigheid van Poetin om 'Kyoto' te tekenen, werpt haar schaduw vooruit, erkent De Moor. Duitse en Franse industrieën leggen grote weerzin tegen de emissiebeperking aan de dag: het is dubieus of zij bijtijds aan de CO2-reductie-eisen van de EU tegemoet kunnen komen. ,,Waarom zouden ze ook? Iedereen weet al jaren dat het Kyotoprotocol in gevaar is door de houding van de Russen.''

Experts voorspellen de handel in CO2

-rechten een gouden toekomst. Volgens Noorse consultants zal op de wereldmarkt in emissierechten in 2007 al tussen de 4 en 8 miljard euro omgaan. De Moor heeft zo zijn twijfels. ,,Ten eerste hebben de Amerikanen het klimaatverdrag van Kyoto verworpen, ten tweede doen de meeste ontwikkelingslanden niet mee. Als Rusland bij zijn weigering blijft -waardoor ze miljarden dollars mislopen- wordt de economische basis van de emissiehandel ondergraven.''

Rusland wordt in het Kyoto- protocol niet verplicht zijn uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Aan de Russen zijn echter wel emissierechten toegekend, die zij vanwege hun economische terugval (letterlijk minder rokende schoorstenen) bij lange na niet benutten; tot vreugde van de West-Europeanen, die dolgraag de overschotten aan Russische 'schone lucht' willen inkopen, zodat de eigen fabrieken een beetje viezer kunnen blijven. De Moor: ,,Die goedkope rechten vallen weg, als de Russen niet tekenen.'' Dat zou de emissierechten over de hele linie duurder moeten maken, en bedrijven moeten dwingen schoner te produceren. Maar, zegt De Moor, ,,het is afwachten of het handelsvolume aan CO

2-rechten dan nog toereikend zal zijn -en er nog gehandeld wordt''.

In de ogen van De Moor is het Kyoto-protocol 'zeker niet' heilig. De partijen kunnen het verdrag bijstellen -in december staat nog een conferentie in Milaan op de agenda- zodat het alsnog in werking kan treden. Het protocol wordt pas rechtsgeldig als het door minstens 55 landen is getekend die samen voor minstens 55 procent van de wereldwijde emissies zorgen. De Moor: ,,Je zou kunnen besluiten die eis van 55 procent te laten vallen, als je Rusland met zijn 17 procent niet over de streep trekt. Maar dat zou een pyrrusoverwinning zijn. Misschien is het beter het Kyoto-verdrag in deze vorm af te blazen, en over een nieuw verdrag te onderhandelen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden