EU heeft Griekse crisis uitstekend aangepakt

Wie moppert dat Europa te traag handelt in crisistijd, gaat voorbij aan de grote stappen die zijn gezet.

Adriaan Schout en Wilbur Perlot en Simone Wolters achtereenvolgens hoofd en medewerkers van het Europa Programma van Instituut Clingendael

De besluitvorming over de Europese aanpak van de Griekse crisis is veelvuldig bekritiseerd. Het zou allemaal veel te traag gaan. Al langer klinken er verwijten dat de euro een economisch beleid ontbeert en de lidstaten hun macrobeleid afschermen.

Het is evident dat tijd één van grootste vijanden van de EU is om tot actie te komen. De afgelopen maanden zijn de Griekse – en dus Europese – problemen alleen maar gegroeid, zie de onrust op financiële markten, oplopende rentes en besmettingsgevaren voor de eurozone en het Britse pond.

Is de tijd om iets te doen goed gebruikt? Kijkend naar wat er in de lidstaten en op EU-niveau is gebeurd, moet je concluderen dat de EU allesbehalve stil heeft gezeten. In Griekenland is de aanpak van de crisis drastisch gewijzigd. Nota bene: in januari ging het nog om bezuinigingsvoorstellen van 10 miljard euro, zonder ingrijpen door het IMF. Nu gaat het al over bezuinigingen van 30 miljard euro, regie voor het IMF én een financieringspakket vanuit de eurogroep van 110 miljard.

Ook is bereikt dat de andere lidstaten hun standpunten over de aanpak van de crisis bijstelden. Onder andere Duitsland, Nederland en Frankrijk maakten een grote ommezwaai. Vóór de EU-top van eind maart wilde de Duitse bondskanselier Merkel niet verder praten over hulp aan Griekenland.

Ook in Nederland bestond grote politieke weerstand tegen een Europese oplossing. In een spoeddebat op 18 maart gaf de Tweede Kamer geen toestemming om verder te onderhandelen. Met het omvangrijke Europese steunpakket is Angela Merkel veranderd van ’Frau Nein’ in ’Frau Ja’. En ook de Kamer ging vrijdag akkoord met vijf miljard steun.

Zulke omslagen zijn wel degelijk zeer fundamenteel. Sommige lidstaten moeten ongekend zware ingrepen plegen in hun begrotingen. Zo gaat de pensioenleeftijd voor de Grieken omhoog met twaalf jaar (Nederland heeft al moeite met twee!). Ook Spanje en Portugal zijn bezig diep in hun uitgaven te snijden. De Duitsers moeten slikken dat het in hun belang is om de Grieken te helpen boven op de eigen, Duitse bezuinigingen.

Ondertussen gaan de aanpassingen hard door. Waar eerst in veel landen de politieke boodschap was dat al het geld zou terugkomen, wordt nu de weg bereid voor het scenario dat schulden zullen worden afgeschreven en verliezen geïncasseerd.

Knap is ook hoe –naast de verworven inzichten in de hoofdsteden dat het hier om een gezamenlijk probleem gaat– tevens structurele aanpassingen binnen de EU zijn doorgevoerd. Eén grote stap is het feitelijk loslaten van het wettelijke verbod op een bail out (het onderling helpen bij te grote schulden).

De Europese Centrale Bank (ECB) heeft haar functies moeten aanpassen, bijvoorbeeld door minderwaardige staatsobligaties als onderpand te accepteren en eventueel zelfs op te kopen.

Helemaal baanbrekend is de creatie van het Europese stabiliseringsmechanisme van dit weekend, oplopend tot 500 miljard euro. Hiermee is economic governance – jarenlang afgehouden omdat lidstaten hun macro-economisch beleid niet wilden onderwerpen aan Europees toezicht – nu een vast onderwerp op de Europese agenda. De verlammende politieke compromissen in de opzet van de euro worden in hoog tempo aangepakt.

Trage besluitvorming? De realiteit is dat overheden, de Europese instellingen en de publieke opinie redelijk op één lijn zijn gekomen, al is er nog veel werk te verrichten.

In vier maanden tijd werd het onmogelijke mogelijk en zijn er politieke, economische en institutionele heilige huisjes gesneuveld. Wat in tijden van crisis overkomt als langzaam, is uiteindelijk razendsnel. Misschien krijgen de financiële markten met dit inzicht weer vertrouwen in de EU.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden