EU beschermde de eigen markt en kreeg migranten

De Europese Unie is met haar beleid medeschuldig aan de toestroom van economische migranten, stelt Michiel Besters.

De poging van de Europese Unie om een antwoord te formuleren op de 'migratiecrisis' maakt duidelijk dat dit niet slechts een humanitair vraagstuk is, maar bovenal een veiligheidsprobleem. Irreguliere toegang tot de lidstaten tart de controle over de buitengrenzen. Problematisch is alleen dat het veiligheidsbegrip van de EU te beperkt is en daardoor ook haar beleidskeuzes. Veiligheid draait niet alleen om de vraag of de eenheid van de EU wordt bedreigd. Het gaat ook over de vraag wat de kern is van het Europese project en in welke zin de migratiestroom hiervoor een uitdaging vormt.

Alles-of-nietskwestie

Twee uitspraken van Eurocommissaris Frans Timmermans illustreren de beperkte veiligheidsopvatting van de EU. Enige tijd geleden stelde Timmermans dat de migratiecrisis het einde van het Europese project kan inluiden. Hij lijkt hiermee de migratiecrisis tot een alles-of-nietskwestie te vernauwen waarvoor uitzonderlijke maatregelen nodig zijn, bijvoorbeeld de collectieve uitzetting van vluchtelingen die de oversteek van Griekenland naar Turkije op illegale wijze hebben gemaakt.

Zo'n maatregel druist echter in tegen de waarden waar de EU zelf voor staat, namelijk 'de universele waarden van de onschendbare en onvervreemdbare rechten van de mens en van vrijheid, democratie, gelijkheid en de rechtsstaat'. Op basis van deze beginselen heeft iedere immigrant recht op een individuele beoordeling bij een mogelijke uitzetting en dient hij of zij principieel toegang te hebben tot de asielprocedure.

De tweede uitspraak van Timmermans betreft zijn opmerking, in een interview met de NOS begin dit jaar, dat de vluchtelingenstroom voor 60 procent bestaat uit economische migranten. Het grootste gedeelte van de migrantenstroom is dus 'oneigenlijk' en zou om die reden op een andere manier mogen worden behandeld. Die opmerking is uiteraard een argument om de controle van de buitengrenzen te intensiveren: meer kustwachten, meer grenshekken, het optuigen van Frontex als Europees grenscontrole-agentschap en verdergaande samenwerking met Turkije.

Maar is dit wel een effectieve manier om de stroom van economische migranten een halt toe te roepen? De begerenswaardige welvaart die de EU kenmerkt, is in belangrijke mate het product van het beleid ten aanzien van de interne markt. Dit heeft zich weinig gelegen gelaten aan de economieën in Afrika. Een bekend voorbeeld is het beleid ten aanzien van suiker. Volgens Oxfam International is er een direct verband tussen de slechte staat van de economieën van Afrikaanse landen die het van hun suikerproductie moeten hebben en de bescherming van de suikerproducenten binnen de interne markt.

Bredere aanpak

Dit voorbeeld laat zien dat de EU dus zelf een hand heeft in de stroom van economische migranten die haar grenzen teistert, maar ook dat veiligheid een bredere aanpak vraagt dan alleen de controle van de buitengrenzen. Veiligheid begint bij het beleid ten aanzien van de interne markt.

Toegegeven, het migratievraagstuk is een complex veiligheidsprobleem. Het minste wat de EU kan doen, is trouw blijven aan haar eigen beginselen, kort gezegd, economische samenwerking en mensenrechten.

Alleen uit eigenbelang is de EU erbij gebaat om rekenschap af te leggen van haar beleidskeuzes op basis van haar eigen normen. Want alleen dan continueert de EU haar bestaan als de unie die zij claimt te zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden