analyse

Ethische dilemma's bij persfotowedstrijden liggen op de loer

Screendump van de website van WPP met de omstreden foto van Fatemi. Beeld TRBEELD

Twee foto's, een onethische en een gemanipuleerde, kostten onlangs de jonge, gelauwerde fotograaf Souvid Datta zijn reputatie. De competitie onder persfotografen is groot, zo groot dat het verleidelijk is te vergeten wát je fotografeert, vertellen mensen uit de fotowereld.

Bij wereldwijd de bekendste fotowedstrijd, World Press Photo (WPP), hebben ze vaak te maken met foto's die bij nader inzien niet zo waarheidsgetrouw zijn als ze pretenderen. Zo was er in 2015 de serie van de Italiaanse fotograaf Giovanni Troilo. Hij bleek een van zijn foto's niet in Charleroi te hebben gemaakt, zoals hij had gezegd, maar in Molenbeek. Ook zou hij foto's, zoals die waarop mensen seks hadden op de achterbank, geënsceneeerd hebben. Troilo moest zijn prijs inleveren.

Lars Boering, directeur van World Press Photo, benadrukt de verantwoordelijkheid van de fotograaf in dit soort zaken. Voor het overmatig gebruik van Photoshop heeft de organisatie inmiddels een strakke, technische barriëre ingevoerd: fotografen moeten hun digitale materiaal in het oorspronkelijke en nog onbewerkte RAW-formaat aanleveren, zodat specialisten het meteen kunnen zien of er met de foto geknoeid is of niet. 'Staging', zoals Boering het ensceneren van foto's noemt, is lastiger te detecteren. Zo deed ook de World Press Photo na online gemorrel onderzoek naar de fotoserie van Hossein Fatemi, die dit jaar een prijs kreeg voor zijn serie over zijn thuisland, Iran. "We hebben uitgebreid onderzoek gedaan, verschillende partijen gesproken, en uiteindelijk vraagtekens bij twee foto's. Daar hebben we drie verschillende getuigenverklaringen - dus wie moet je dan geloven? Wij vertrouwen hierin de fotograaf."

Het geval van het plagiaat van Souvid Datta is van een heel andere grootte, vindt Boering. "Ik heb hem vorig jaar ontmoet, een welbespraakte, ambitieuze fotograaf. De dwang om zich te bewijzen was blijkbaar te groot. Verschrikkelijk dat dit nu gebeurt, voor hem maar vooral ook voor de reputatie van de fotojournalistiek. Goede journalistiek komt met grote verantwoordelijkheden."

Morele grenzen

Onafhankelijk fotocurator Hester Keijser ziet een groter achterliggend probleem. En dan heeft ze het niet over de geplagieerde foto, maar vooral over die andere, expliciete. Want bij die foto is een veel belangrijker grens overschreden, vindt ze. "Fotojournalisten en documentair fotografen moeten opvallen willen ze kans maken op een van de vele prijzen. Die prijzen werken vaak via platforms waarvoor je geld moet betalen om deel te nemen, in de jury's zitten vaak mensen die zelf vaak weinig vaktechnische of inhoudelijke ervaring hebben. "De ethiek van de geportretteerden speelt ook nauwelijks een rol bij de beoordeling.

Zo gaan deze vaak jonge, ambitieuze fotografen snel grenzen over die moreel of zelfs wettelijk niet verantwoord zijn, omdat ze het idee hebben dat ze aan verwachtingen moeten voldoen. Je ziet het ook in de reactie die Datta nu net gaf op de commotie: hij maakt zich vooral druk over zijn eigen reputatie, de zorg voor de mensen die hij fotografeerde, de integriteit van die minderjarige sekswerkers negeert hij. Het is een blinde vlek."

Jim Casper, de hoofdredacteur van LensCulture, gaat zonder moeite nog eens door het stof voor de publicatie van de foto van Datta.

"We zetten dagelijks zes inzendingen online, en meestal wordt daar van tevoren naar gekeken, deze keer niet. Het had niet moeten gebeuren. En ja, wij hebben ook ethische regels voor de inzendingen. Als de fotoserie van Datta tot in de selectie was gekomen, waren zijn foto's daar gestrand."

In zijn reactie aan Time, geeft Datta toe dat hij argeloos is geweest met het materiaal van anderen. "Ik heb ook last van de druk die de foto-industrie op mij uitoefent. Ik hoop dat dit incident een les is voor anderen. En ik ben nu bezig contact op te nemen met de mensen die ik heb gefotografeerd. En de verhalen die nog niet gepubliceerd zijn blijf ik verdedigen - als ik tenminste nog ergens een uitgever kan vinden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden