Ethiopische glorie en tragiek

EDMONTON - Zijn ogen staren in het niets. Gezahegne Abera zweeft na zijn triomf onbereikbaar boven de wereld, ver weg van het knallende vuurwerk van de openingsceremonie. De vragen dringen pas door nadat Ayalew Tilahun, teamarts en tolk van de Ethiopische ploeg, hem uit zijn trance heeft geschud.

Terstond vindt de 23-jarige atleet de gedecideerdheid terug waarmee hij zich een half uur eerder wederom tot de held van Ethiopië heeft gemaakt. Gevraagd naar zijn toekomstplannen, antwoordde de eerste marathonloper in de historie die na olympisch goud ook mondiaal kampioen is geworden: ,,In Athene zal ik weer olympisch kampioen zijn. En de volgende wereldtitel win ik ook.''

Voorlopig blijft dat slechts een streven. Juist de fascinerende veldslag van Edmonton bevestigde ten overvloede hoe verraderlijk de klassieke afstand is. Zeker als die zoals in de Canadese stad wordt gelopen onder moordende omstandigheden. De starttemperatuur van 28 graden celsius gecombineerd met een extreem hoge luchtvochtigheid had het effect van een stoofpot.

Een pittige klim na 25 kilometer deed vervolgens tal van reputaties sneuvelen. Waaronder die van Khalid Khannouchi, de aanvoerder van de allertijden-lijst die dit jaar alles opzij had gezet om voor zijn nieuwe land, de Verenigde Staten, te debuteren met een wereldtitel. De voormalig Marokkaan stapte uit met blaren op beide voeten en bloed in de linker schoen.

,,Het aanvangstempo lag te laag. Ik voelde me zwaar, het leek alsof ik niet vooruit kwam'', zei de gevallen ster. ,,Het was een zwake mentale strijd. Ik probeerde geduldig te zijn en moest vertragen. Dat ben ik niet gewend.''

Misschien mag Khannouchi wel blij zijn dat de voeten in een vroegtijdig stadium versleten waren. Voor de velen die kozen voor uitlopen en ver na de winnaar strompelend over de finish kwamen, valt te vrezen dat hun carrières zijn gesneuveld. Zoals de loodzware EK-marathon van Split (1990) ook voor velen het einde inluidde. De in het volle stadion toekijkende Gerard Nijboer kan dat beamen.

De Nederlander was deelnemer in de race waarin toenmalig olympisch kampioen Gelindo Bordin de Europese titel opeiste. Maar van wie vervolgens niets meer werd vernomen. Voor de hoogdravende doelen van Abera zullen niet alleen de wonden moeten helen. Er moet ook worden afgerekend met zijn landgenoot Haile Gebrselassie, die deze week op de tien kilometer zijn vijfde wereldtitel op rij hoopt af te halen. En daarna als doel heeft op de klassieke afstand in de voetsporen te treden van Abebe Bikila.

Groter dan Bikila zal Gebrselassie noch Abera worden. Bikila werd het symbool voor de natuurlijke, ongebonden loper, toen hij in 1960 te Rome blootvoets lopend het Afrikaanse continent het eerste olympische atletiekgoud bracht. Waarna hij vier jaar later in Rome nogmaals won.

Zijn graf in Addis Abeba is een bedevaartsplaats geworden. Waarmee Bikila tevens symbool werd voor de tragische zijde van het Ethiopisch atletieksucces. In '69 raakte de lijfwacht van keizer Haile Selassie bij een auto-ongeluk verlamd; vier jaar later overleed hij op 41-jarige leeftijd aan een hersenbloeding.

Ook bij zijn opvolger Mamo Wolde (olympisch marathongoud in '68) nam het leven een tragische wending. Bij de politieke omwenteling van '74 ontsnapte hij als lid van de lijfwacht van Haile Selassie nog aan excecutie; in '91 werd hij opgepakt, verdacht van deelneming aan een martel- en excecutiecampagne in de late jaren zeventig. Nog altijd zit Wolde zonder vorm van proces vast in de Keretchele-gevangenis in de hoofdstad.

Als lid van de Amhara-stam, een ethnische minderheid, vreesde Miruts Yifter ondanks zijn heldenstatus (olympisch kampioen vijf en tien kilometer in Moskou) voor zijn leven en vluchtte naar Canada. En zelfs de blijmoedige Gebrselassie heeft indirect te maken met politieke vervolging, met broer Tekeye die naar Nederland vluchtte.

In Sydney werd Abera ondanks een pijnlijke val na 32 jaar de opvolger van de geketende Wolde. Waarna hij in Edmonton hoofdpersoon werd in een WK-ouverture van zeldzame schoonheid. Een oorlog, zoals de Italiaanse nummer drie Stefano Baldini het noemde. Met elkaar beloerende en uittestende individuen, met tragische ineenstortingen en met een briljant uitgespeelde ploegtactiek van de Ethiopiërs, die vier man bij de beste tien zagen eindigen.

En die uiteindelijk een hoogtepunt bereikte in het stadion, waar ver voor de anderen Abera in het spoor van de Keniaan Simon Biwott de baan op stormde. ,,Gezien mijn sprintsnelheid voelde ik me op dat moment zeker van de winst'', zegt de voormalige veedrijver als hij terug op aarde is. Gelijk had hij, al hing de glorie op slechts een tel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden