Ethiopië werkt oppositie land uit

Ethiopië dreigt zijn prominentste oppositieleider kwijt te raken. Birtukan Mideksa, een nationaal icoon, vertrekt voor 'maximaal een half jaar' naar de Verenigde Staten. Of ze terugkeert en haar politieke carrière vervolgt is voor iedereen, inclusief haar partij, een raadsel.

Birtukan is de belangrijkste opponent van de Ethiopische premier Meles Zenawi en zat jarenlang in de cel wegens 'landverraad'. Bij haar vrijlating ruim vier maanden geleden verwelkomden honderden buurtgenoten haar zingend in de straten rond haar huis in hoofdstad Addis Abeba.

Tot teleurstelling van velen weigert de 36-jarige oud-rechter sindsdien over politiek te praten. Volgens Negaso Gidada, haar plaatsvervanger als leider van oppositiepartij de Eenheid voor Democratie en Rechtvaardigheid (UDJ), komt dat niet door dwang vanuit de overheid, zoals velen vermoeden, maar omdat Birtukan gebroken uit de cel is gekomen en aandacht aan haar familie wil besteden. ¿Ze heeft fysieke en psychologische schade geleden¿, zegt hij. ¿En heeft tijd nodig om te herstellen.¿

Negaso benadrukt dat Birtukan officieel nog altijd oppositieleider is en dat wat hem betreft ook blijft. Er zijn niet veel supporters die het nog geloven. Zolang Birtukan in Ethiopië is, zal ze blijven zwijgen, zeggen ze. Haar reis naar Amerika, waar ze met haar dochtertje zal verblijven, wordt door hen gezien als de zoveelste politieke vlucht uit Ethiopië, een land dat volgens Negaso een ¿eenpartijstaat naar Chinees voorbeeld¿ is.

De ellende voor de 36-jarige ex-rechter Birtukan begon tijdens de verkiezingen in 2005. Dat jaar leek Ethiopië voor het eerst in de historie echt een keus te hebben. Maar wat een democratisch feestje had moeten worden, liep uit op een slagveld. Na onenigheid over de voorlopige uitslag, trokken demonstranten de straat op. Hun protest werd met buitensporig geweld neergeslagen. Daarbij vielen tweehonderd doden. Duizenden, onder wie journalisten en oppositieleiders, werden gearresteerd. Birtukan kreeg levenslang.

Sindsdien heeft het EPRDF, de partij van Meles, zijn grip op de samenleving versterkt. Met verschillende oppositieleiders als politiek vluchteling in het buitenland en Birtukan in de cel, wist de regeringspartij tijdens de laatste verkiezingen in mei 2010 99,6 procent van de stemmen te behalen. Volgens premier Meles was de overwinning het gevolg van door zijn partij geboekte 'economische groei en ontwikkeling'. Waarnemers van de Europese Unie hielden het op 'oneerlijke verkiezingen'.

De vrijlating van Birtukan was een week na de inauguratie van de nieuwe regering en het door het EPRDF gedomineerde parlement. Dat is geen toeval, aldus haar partijgenoten, maar een strategie om eerst Meles' verkiezingsoverwinning te verzekeren en vervolgens een goede beurt te maken bij de internationale gemeenschap. Diplomaten noemden Birtukan's vrijlating een ¿democratisch stap vooruit¿.

Dr. Hailu Araaya, bestuurslid van de UDJ, ziet geen democratische vooruitgang. De oppositie moet volgens hem, ondanks de verzwakte positie, blijven strijden tegen wat hij een 'angstzaaiend totalitair regime' noemt. Als enige zetelhouder onderhandelt de UDJ al maanden met andere oppositiegroepen over de vorming van een 'politiek front'. Zonder succes: er is onenigheid over wie de club gaat leiden. Volgens Hailu hangt het lot van de oppositie en zijn partij niet af van één persoon, zelfs niet van Birtukan, maar voegt er aan toe: ¿Zolang ze geen 'nee' heeft gezegd op onze vele verzoeken, houden we hoop op een terugkeer. We zullen op haar wachten¿.

Strijd voeren vanuit de diaspora

In 2007 liet de Ethiopische regering verschillende oppositieleiders vrij nadat ze hadden verklaard een rol te hebben gespeeld in het geweld na de ontspoorde verkiezingen in 2005. De meesten, onder wie populaire leiders als econoom Berhanu Nega en filosoof Mesfin Woldemariam, grepen de kans om in de VS politiek asiel aan te vragen.

Ook Birtukan bepleitte schuld en werd vrijgelaten, maar besloot in Ethiopië te blijven. In december 2008 belandde ze opnieuw in de cel nadat ze tegenover journalisten haar schuldverklaring introk en zei dat het om een politieke deal met de regering ging. Ze brak daarmee de regels van haar pardon.

Berhane en Mesfin zijn actief in het mobiliseren van de Amerikaanse diaspora tegen Meles. Berhane is oprichter en leider van Ginbot 7, een revolutionaire beweging die een gewapende strijd tegen de regering van Ethiopië bepleit. Hoewel Birtukan bezweert tijdelijk naar de VS te gaan, wordt vermoed dat ze haar oppositiestrijd als politiek vluchteling wil voortzetten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden