'Ethiopië sterft niet'

'Laat Ethiopië niet sterven!' kopte een bedelbrief van Mensen in Nood die gisteren in de bus viel. En ook de speciale VN-gezant Catherine Bertini sloeg gisteren, omringd door camera's alarm.

Gertie Schouten

De droogte in de Hoorn van Afrika mag zich verheugen in een publiciteitsgolf. Voor 16 miljoen mensen dreigt hongersnood, verklaarde VN-secretaris-generaal Kofi Annan vorige week. TV-reportages uit Ethiopië suggereren dat daar acht miljoen mensen worden bedreigd door hongersnood.

Maar diverse hulporganisaties in Ethiopië bestrijden de ernst van de 'acute noodsituatie'. Zij vinden de vergelijking met de jaren 1984/85, toen een miljoen mensen verhongerden, misleidend. De recente noodkreet van Bob Geldof, de Britse popartiest en destijds initiatiefnemer van de BandAid-actie, kunnen ze niet echt waarderen. Het is niet zo dat een heel land met ruim 60miljoen inwoners uitgemergeld zit te wachten op de reddende buitenlandse hand.

,,Er heerst - op enkele gebieden na - geen hongersnood in Ethiopië'', zegt Arjan Hehenkamp van Artsen zonder Grenzen Nederland (AzG). Hij is coördinator hulpoperaties in de Hoorn van Afrika. Volgens hem is alleen in delen van de Ogaden, in Zuidoost-Ethiopië, de situatie slecht. Daar zouden vorige maand 400 mensen, vooral kinderen, zijn overleden. Een AzG-team is nu in de regio om de precieze omvang van de problemen vast te stellen.

Voedseltekorten in Ethiopië zijn een 'normale zaak', benadrukt ook Kerken in Actie. De laatste jaren waren constant 3 à 4 miljoen Ethiopiërs afhankelijk van hulp. Er is geen reden voor paniek, vooral omdat de Ethiopische regering, anders dan die in 1984, adequaat reageert.

De VN onderscheiden in Oost-Afrika drie fases in de voedselsituatie. In de eerste zoeken nomaden voedsel en water in hun vertrouwde omgeving, in de tweede wijken zij uit naar nieuw gebied en begint hun vee te sterven, en in de derde fase is er geen vee meer en worden mensen acuut met de hongerdood bedreigd. Die laatste fase doet zich nu bijna nergens voor.

Goed gaat het niet. De problemen nemen toe. Er zijn enkele droge jaren geweest, en ook dit voorjaar blijft het regenseizoen op veel plaatsen uit, waardoor er niet gezaaid en geoogst kan worden. In Oeganda en Kenia zijn nomaden in conflict omdat ze in elkaars gebieden naar water zoeken. Mensen sterven niet massaal, maar het vee op sommige plaatsen al wel. Wat dat betreft komt de ophef over de Hoorn van Afrika op een goed moment. ,,We zijn laat maar nog niet te laat'', zei VN-leider Kofi Annan terecht.

VERVOLG OP PAGINA 5

'Oorlog belemmert voedselaanvoer'

Hongersnood Ethiopië

VERVOLG VAN PAGINA 1

Al bijna een jaar geleden kwamen de eerste waarschuwingen over een dreigende hongersnood in Ethiopië, en rapporten bleven komen. Maar pas het bezoek van een vertegenwoordiger van USAid, de officiële Amerikaanse hulpinstantie, oproepen van Kofi Annan en andere VN-echelons en misschien wel vooral de tv-beelden hebben geleid tot beloftes van hulp en voedselzendingen.

Waarom nu? Sommigen leggen een verband met de pogingen van de internationale gemeenschap om een vredesakkoord tussen Ethiopië en Eritrea af te dwingen. De landen zijn al bijna twee jaar verwikkeld in een oorlog die tienduizenden slachtoffers heeft gemaakt. Voedsel voor vrede dus.

Anderen wijzen juist op de rol van Ethiopië zelf. Half mei worden er verkiezingen gehouden. Met haar rol van hoeder van het volk kan de regering zich profileren. De Ethiopische minister van buitenlandse zaken Seyoum Mesfin was er als de kippen bij om te roepen dat de wereld pas reageert als de skeletten op het televisiescherm verschijnen.

Dat tot irritatie van VN-leider Kofi Annan, die dit weekeinde in de Sunday Times liet weten dat de autoriteiten het transport van voedsel naar de droogtegebieden wel wat beter hadden kunnen regelen. Want dat is voor de meest acute gevallen het enige probleem: er is nog wel voor een tijdje voedsel in de Ethiopische opslagplaatsen; alleen niet in de Ogaden. Een instabiel gebied waar rebellen actief zijn, en dat nooit erg hoog op de prioriteitenlijst van de regering heeft gestaan.

Kofi Annan raakte ook een zeer gevoelige snaar met zijn opmerking dat de oorlog met Eritrea de aanvoer van voedsel bemoeilijkt, omdat de havens dat land nu niet kunnen worden gebruikt. Ethiopië werpt elk verband tussen de oorlog en de dreigende hongersnood ver van zich af. De import kan het beste verlopen via de huidige aanvoerhaven, in Djibouti, stelt de Ethiopische regering, die vindt dat de oorlog wordt misbruikt als excuus om terughoudend te zijn met hulp.

Voorlopig zijn de ogen echter weer gericht op Ethiopië. En de rondreis in de Ogaden van de speciale gezant van de Verenigde Naties, Catherine Bertini, zorgt voor nieuwe aandacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden