Eten onder toezicht van een computer is de nieuwste methode om anorexiapatiënten aan tafel te krijgen.

In het kantoor van psycholoog Jan van Driel staat een kleine computer waaraan een weegschaal is verbonden. Van Driel drukt op een knop en het beeldscherm flitst aan. ,,Place your plate on the scale'' zegt het apparaat. De psycholoog zet een bord met boterhammen kaas op de weegschaal. Op het scherm verschijnt een grafiek met twee lijnen. Van Driel legt uit dat de ene lijn aangeeft hoe snel je zou moeten eten, de andere hoeveel je al hebt gegeten. Terwijl je eet, vraagt de computer geregeld in hoeverre je het gevoel hebt dat je vol zit.

door MARLOES ZEVENHUIZEN

De computer, genaamd de Mandometer, is bedoeld om jongeren met een eetstoornis stapsgewijs weer normaal te leren eten. Dat gebeurt in Nederland nu voor het eerst op een nieuwe afdeling van de Bascule, een academisch centrum voor kinder-en jeugdpsychiatrie in Amsterdam. Psycholoog en gedragstherapeut Van Driel is manager van de afdeling, waar per dag acht jongeren terechtkunnen.'s Avonds en in het weekend zijn de jongeren thuis. Als ze er door ondervoeding ernstig aan toe zijn, verblijven ze in het Emma Kinderziekenhuis.

,,We gaan er over het algemeen van uit dat een half tot een procent van de meisjes tussen de veertien en de twintig een eetstoornis ontwikkelt. We hebben het meestal over meisjes, want dat zijn het negen van de tien keer'', vertelt Van Driel. De behandeling met de Mandometer moet bij deze meisjes weer een normaal eetpatroon ontwikkelen, gekoppeld aan een normaal verzadigingsgevoel. ,,Meisjes met anorexia eten te weinig en doen daar veel te lang over. Ze herkennen niet meer wanneer ze verzadigd zijn en denken dat ze na twee happen al helemaal vol zitten. Voor hen is het belangrijk dat ze in een kortere tijd meer gaan eten. Bij boulimia eten meisjes juist te veel in een te korte tijd.''

De nieuwe behandeling bestaat uit meer dan alleen eten met behulp van een computer. Ook warmte speelt een belangrijke rol. ,,Patiënten met een eetstoornis hebben heel vaak last van bewegingsdrang'', zegt Van Driel. ,,Als ze hebben gegeten, denken ze: 'als ik nu maar heel hard ga trainen, dan gaat dat gewicht er vanzelf weer af. Dat geldt zowel voor meisjes met anorexia als met boulimia, alleen geeft die laatste groep na het eten vaak over. We spreken met de meisjes af dat ze na de maaltijd een uur rusten. Daarvoor hebben we kamertjes waar een bed staat met een elektrische deken en een kacheltje. Hoewel die drang om te bewegen moeilijk te bedwingen is, blijkt dat warmte helpt.''

Verder heeft warmte een angstverlagend effect. Van Driel: ,,Rondom maaltijden zijn meisjes erg angstig. Ze denken: 'Oh nee, nu kom ik kilo's aan. Maar ook tegen angst werkt warmte goed.'' Van Driel laat een stoer zwart vest zien dat ook onderdeel uitmaakt van de warmtebehandeling. In het vest zitten batterijen die het jasje verwarmen als een soort draagbare elektrische deken. Van Driel: ,,Zo'n vest kunnen ze altijd dragen. Zeker anorectische meisjes hebben het altijd koud. Die gaan meestal bij de kachels staan.''

In Zweden, waar de Mandometer-methode is ontwikkeld, werken ze er al ruim tien jaar mee. De methode is in vergelijking met andere behandelingen erg succesvol. Waar bij die behandelingen ongeveer de helft van de patiënten herstelt, blijkt dat bij de Mandometer-methode driekwart van de patiënten geneest. Ook vervalt slechts een op de tien op langere termijn weer in hun oude eetpatroon, terwijl dat in bij andere behandelingen bij 30 tot 35 procent het geval is. Maar wat onderscheidt deze methode nu van andere behandelingen? Van Driel: ,,De meeste methodes werken vanuit een verklaring voor het ontstaan van de eetstoornis. Je hebt bijvoorbeeld therapieën die zich richten op gezinsbehandeling. Daarbij gaan ze ervan uit dat er in het gezin iets speelt waardoor een meisje een eetstoornis ontwikkelt. Wanneer een meisje is mishandeld of misbruikt, richten bepaalde behandelingen zich daarop. Het idee is dan dat ze een eetstoornis ontwikkelt uit angst om de stap van meisje naar vrouw te maken.''

Van Driel wijst erop dat tegenwoordig bij iedere behandeling aandacht wordt besteed aan het eten zelf. ,,Maar hier zeggen we: we hebben weinig zicht op die hoe de eetstoornis is ontstaan. Waarschijnlijk spelen een aantal dingen een rol, zoals een bepaalde aanleg, beeldvorming vanuit de media, de mensen in je omgeving en je persoonlijkheid.''

De nieuwe behandeling richt zich daarom meer op de symptomen van de eetstoornis. Psychische klachten, zoals depressie en angst, die veel van de meisjes hebben, zullen volgens Van Driel met het herstellen van het eetpatroon vanzelf verminderen. Van Driel: ,,Als je die meisjes volgt, blijkt dat aan het eind van de behandeling hun klachten over de hele linie sterk zijn afgenomen.'' Een ander sterk punt van de methode is volgens Van Driel dat jongeren zelf controle hebben. ,,Meisjes hebben het idee dat er wordt gesjoemeld met hun eten. Dat hun ouders er bijvoorbeeld stiekem extra jus over gieten. Hierbij scheppen ze zelf op.''

In de loop van de behandeling moeten de jongeren hun sociale activiteiten weer oppakken en bouwen ze hun bezoeken aan de Bascule af. Van Driel: ,,Meisjes gaan vaak niet naar school en hebben geen vriendinnen of hobby's meer. We willen dat ze weer onderwijs volgen, weer afspraken maken en aandacht besteden aan hun uiterlijk.''

En wat vinden de jongeren zelf van de behandeling? ,,Omdat we pas een maand bezig zijn, kunnen we weinig zeggen over de resultaten. Maar de jongeren reageren positief op het eerste contact met deze manier van werken. Het concept spreekt ze aan'', zegt Van Driel. Hij kijkt naar de mandometer voor hem op tafel. ,,Zo'n ding boeit je gewoon als je ermee gaat werken. Zo'n warm jasje ziet er goed uit en de afdeling is mooi. Ik denk dat het goed aanslaat. Maar dat ze uiteindelijk beter worden is natuurlijk veel belangrijker dan hoe alles eruit ziet.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden