Escalatie op de Kaukasus

Rusland maant partijen tot kalmte na gevechten bij Nagorno-Karabach

Het blijft onrustig langs de oostgrens van de Armeense enclave Nagorno-Karabach, ondanks een eenzijdig staakt-het-vuren dat de regering van Azerbeidzjan zegt na te leven. Beide partijen in het conflict geven elkaar de schuld van de voortdurende beschietingen, en zeggen de tegenstander gevoelige verliezen te hebben toegebracht.

Sinds het Armeens-Azerbeidzjaanse conflict vrijdagnacht oplaaide zijn vermoedelijk tientallen mensen omgekomen, zowel militairen als burgers. De berichten over aantallen slachtoffers en de aangerichte schade zijn moeilijk te controleren, omdat er nauwelijks onafhankelijke waarnemers ter plekke zijn.

Dat het hier gaat om de zwaarste gevechten sinds in 1994 een fragiel bestand van kracht werd, lijdt evenwel geen twijfel. Hoewel de spanning langs de demarcatielijn vrijwel jaarlijks oploopt, blijft het gewoonlijk bij kortstondige beschietingen over en weer, waarbij soms slachtoffers vallen. Ditmaal zijn zware artillerie, raketten en helikopters ingezet en duren de vijandelijkheden veel langer dan gewoonlijk. Met de publicatie van schokkende foto's van burgerslachtoffers op het internet worden oude wonden weer open gereten.

Ondanks de ernst van de situatie en de mogelijkheid van een verdere escalatie ligt een hervatting van grootschalige vijandelijkheden niet voor de hand. Geen van de betrokken partijen heeft daar belang bij. Zowel Armenië als de leiders van de door niemand erkende republiek Nagorno-Karabach zijn tevreden met de in 1994 bereikte status quo. De Azeri ¿ van het regime van de Azerbeidzjaanse president Ilham Aliev tot en met de oppositie ¿ koesteren sindsdien wel de droom de verloren gebieden ooit weer te heroveren.

Dankzij de formidable olie- en gasinkomsten heeft het land de afgelopen decennia de defensie-uitgaven in rap tempo opgevoerd om zich vooral Russisch wapentuig te kunnen verschaffen. Dat heeft het land beduidend meer zelfvertrouwen gegeven, maar niet de zekerheid dat het een nieuwe oorlog wél zal kunnen winnen. Te meer daar Armenië ¿ en daarmee indirect Nagorno-Karabach ¿ zich als lid van een defensie-alliantie met Moskou gesteund weet door de Russen.

De zware economische tijden die Azerbeidzjan nu doormaakt als gevolg van de gekelderde olieprijzen kunnen het land niettemin in de verleiding brengen die wapens in te zetten om de bevolking te mobiliseren en eventuele grootschalige protesten voor te zijn.

Maar dat blijft spelen met vuur, want een echte oorlog, met als uitkomst een mogelijke nieuwe nederlaag, zou funest kunnen zijn voor zowel de Azerbeidzjaanse economie als het regime van Aliev.

In theorie kan een escalatie van het conflict leiden tot een nieuwe confrontatie tussen Rusland en Turkije, die al eeuwenlang wedijveren om invloed in de Kaukasus.

Rusland maant beide partijen tot kalmte. Turken en Azeri zijn etnisch nauw verwant, en de Turkse president Erdogan heeft al laten weten Azerbeidzjan in het conflict met de Armeniërs 'tot het eind toe' te zullen steunen.

De Armeense president Serzj Sargsjan (zelf geboren in Nagorno-Karabach) beschuldigt Turkije ervan 'een oorlog te provoceren'.

De Russische minister van buitenlandse zaken Sergej Lavrov liet zich gisteren niet verleiden tot soortgelijke uitlatingen.

Fragiel bestand uit 1994

Nagorno-Karabach is een overwegend door Armeniërs bewoonde enclave in het westen van Azerbeidzjan. Het gebied heeft een oppervlakte van pakweg de provincies Friesland, Groningen, Drenthe en Overijssel samen. Eind jaren tachtig gaf een meerderheid van de bewoners te kennen zich te willen aansluiten bij het naburige Armenië, toen net als Azerbeidzjan een Sovjetrepubliek. Het conflict escaleerde tot een bloedige oorlog, die duizenden mensen het leven kostte. Armeense strijders verdreven het Azerbeidzjaanse leger uit Karabach en de aangrenzende gebieden, die de enclave verbinden met Armenië. Tienduizenden Azeri ontvluchtten de enclave. In 1994 werd een fragiel bestand bereikt. Een handvol waarnemers van de OVSE ziet toe op de naleving ervan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden