Ervaren Tusk mag niet te Pools zijn in Brussel

De Poolse ex-premier Donald Tusk begint vandaag als voorzitter van de Europese Raad. Als 'oliemannetje' moet hij zorgen dat de lidstaten goed met elkaar samenwerken. Tusk is gerespecteerd, maar zal hij even rustig en behendig blijken als zijn voorganger Van Rompuy?

De commentaren bij de keuze voor Donald Tusk als voorzitter van de Europese Raad waren overwegend positief. Er was maar één kwestie die zorgen baarde: zijn povere talenkennis. Verder overheerste het optimisme, al heeft hij een heel Poolse kijk op sommige dossiers, die hij als voorzitter niet mag laten doorklinken.

In Brussel werd hij voorgesteld als een overtuigd Europeaan. Hij heeft Polen met droge voeten door de economische crisis geloodst, een land waar 80 procent van de mensen in de Unie gelooft. En Polen heeft zowel fascisme als communisme overwonnen, de twee totalitaire systemen die leidden tot de oprichting van de Europese Unie. Voor Tusk zijn vrede en veiligheid niet vanzelfsprekend.

Donald Tusk komt uit Gdansk, de stad waar de Tweede Wereldoorlog begon. Hij stamt uit een van de weinige autochtone Kasjoebische families die na de oorlog achterbleven, toen de Duitse bevolking uit de stad werd verdreven. Zijn grootouders spraken Duits. Op school werd hij soms voor nazi uitgemaakt.

De woonkazerne waar hij opgroeide, ligt vlakbij de scheepswerf waar in 1980 de stakingen uitbraken die leidden tot de oprichting van Solidarnosc. Tusk was erbij. Hij was als student actief in het ondergrondse verzet. Ooit werd hij bijna van de universiteit gestuurd, omdat hij betoogde tegen de Sovjet-invasie in Afghanistan.

Toen Solidarnosc in augustus 1980 legaal werd, ging hij aan de slag als journalist. Hij lag regelmatig overhoop met de censuur. De oppercensor van Gdansk beet hem toe: "Jij zult wegrotten in de gevangenis, of het heel ver schoppen in het leven".

Tusk redigeerde een kwartaalblad dat het liberalisme promootte, een vrijwel onbekende stroming in het Poolse denken. Na de val van het communisme haalde Lech Walesa, de leider van Solidarnosc die president van Polen was geworden, de liberalen uit Gdansk naar Warschau. Tusk werd parlementariër en zijn partij was een van de drijvende krachten achter de schoktherapie die Polen in één klap kapitalistisch moest maken. Maar de liberalen kregen uiteindelijk de schuld van misstanden en corrupte privatiseringen. Tusks partij belandde in de marge van de politiek.

In 2001 keerde hij terug als oprichter van het Burgerplatform, een brede middenpartij. Tusk zette zijn liberale gedachtengoed overboord. "Ik gooi iedereen de partij uit die zegt dat het Burgerplatform er is om pijnlijke hervormingen door te voeren. Wie pijn wil, gaat maar naar de tandarts om tanden te laten trekken zonder verdoving", zei hij.

Conformisme, de meerderheid geven wat ze wil, is een succesformule gebleken. Tusk was zeven jaar lang premier, nog nooit eerder vertoond in Polen. Met dank aan de Europese steunmiljarden die ervoor zorgden dat de economie ook in crisistijd in de plus bleef. Trots poseerde hij een jaar lang voor een kaart van Europa in de crisis, waarop alle landen rood gekleurd waren, behalve Polen. Tusk: "Polen is het enige groene eiland in Europa".

In de Poolse politiek, gewend aan conflict, confrontatie en beledigingen, is Tusk een opmerkelijke verschijning. Hij werkte hard aan het imago van een verzoenende, rationele staatsman die voorkomt dat er gekke dingen gebeuren. 'Geen revolutie maar warm water uit de kraan' is zijn motto. Een bescheiden onderhandelaar en compromissensluiter die snapt waar de meerderheid naartoe wil. Maar geen talengenie en geen dossiervreter.

Hij kan echter snel leren. Zoals zijn vrouw eerder schreef: "Het is niet gemakkelijk Donald aan te zetten tot moeilijk, systematisch werken. Hij moet er heel diep van overtuigd zijn dat het zin heeft, of gewoon als het echt niet anders kan." Het kan dus nog goed komen met zijn talen- en dossierkennis.

Binnenkort verschijnt van Ekke Overbeek 'Eurotopper Tusk. Het nieuwe Polen in Europa'. Uitgeverij Conserve, prijs 19,99 euro.

Een Poolse voorzitter

Een mogelijke valkuil voor Tusks voorzitterschap is de verwachting van landgenoten dat hij in Brussel het Poolse nationale belang gaat verdedigen. In zijn afscheidsrede refereerde hij daaraan: "Ik zal geen moment aarzelen om daar, in Europa, alles voor Polen te doen wat ik kan doen."

Hij heeft een specifiek Poolse visie op sommige dossiers. Het wantrouwen jegens Rusland zit diep. In de kwestie-Oekraïne zal hij aansturen op krachtig tegenwerken van Poetins expansiedrift.

Ook als het gaat om energie en klimaat is Tusk uitgesproken Pools. Onder zijn regie is in eigen land groene energie afgeremd en in de EU alles gedaan om het klimaatpakket te beperken. Zijn stokpaardje is een 'energie-unie', die gezamenlijk gas moet inkopen van Rusland, zodat Moskou de gaskraan niet meer kan gebruiken als politiek drukmiddel.

In de Noord-Zuidvete over stimuleren versus begrotingsdiscipline stond Tusk als premier van Polen pal achter de Duitse kanselier Angela Merkel.

Behalve van Merkel kreeg hij ook snel steun van de Britse premier David Cameron bij zijn gooi naar het voorzitterschap. Cameron hoopt dat Tusk kan helpen bij het inperken van sociale rechten van - veelal Poolse - immigranten. Dat is een van de 'hervormingen' van de Unie, waarmee hij de Britten wil overtuigen lid te blijven van de EU.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden