'Erotiek raakt ons aan de kern'

De Vlaamse schrijver Thomas Blondeau stelde de bloemlezing 'Hard en teder' samen, een verzameling erotische korte verhalen uit de Nederlandse en Vlaamse literatuur. Een gesprek over een gewaagd genre.

'Ik heb een voorliefde voor kleine literaire genres zoals satire en dus ook voor erotiek."

Nee, toen Thomas Blondeau aan de slag ging met het bijeen zoeken van korte seksverhalen, was dat niet om een compleet overzicht van de staat der Nederlandse literaire erotiek af te leveren: hij deed het enkel uit liefde. Toch biedt 'Hard en teder' een divers palet aan erotische verhalen. Van absurdistisch, via subtiel naar rechttoe rechtaan. Ieders literaire geaardheid is vanzelfsprekend verschillend, maar creatief zijn de auteurs hier en daar zeker: 'Mijn lul sprong naar buiten als een opblaasglijbaan uit een Boeing'.

Hoe bent u te werk gegaan?
"Ik had de hoop al snel een paar parels te vinden, maar het viel nog niet mee om direct echt goede erotische korte verhalen te vinden. Het is ook maar een klein genre. De eerste verkenning deed ik op internet, ik ben bij de OBA gaan zitten en ook bij de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Dat was een aparte gewaarwording. Ik zat daar naast allemaal serieuze types die even serieuze documenten lazen, terwijl ik in de glossy La vie en rose, waar de bevallige vormen van Tjitske Reidinga passeerden, zat te bladeren. Op zulke momenten merk je toch dat erotiek geen waardevrij onderwerp is - en gelukkig maar - al doen we soms net alsof."

Wat is eigenlijk het verschil tussen erotiek en porno?
"Er bestaat een uitspraak en die luidt: bij erotiek gebruik je alleen het veertje en bij porno neem je meteen de hele kip. Porno heeft veel minder subtiel effect. Erotiek is onderhuidser en bestendiger."

Waar moet een goede erotische scène aan voldoen?
"Geil worden is niet het oogpunt. Maar wel: doet het iets met me als lezer? Kan ik het geloven? Kan ik het internaliseren? Geeft het me nieuwe uitdrukkingsvormen voor wat ik ken maar niet benoemen kan? En erotiek in de literatuur kweekt empathie. In de bundel staat bijvoorbeeld een verhaal over een vrouw van 73 die een gigolo bestelt. Dat leert ons iets over de seksualiteitsbeleving van een vrouw op leeftijd. Het is ook een vorm van kennisoverdracht. Dat is de belangrijkste functie van literatuur. Of het nu over neuken of praten gaat."

Het is een hele kunst om de lijven op een geslaagde manier in de letteren op te voeren. Waarom is het zo'n moeilijk genre?
"Omdat het een kwetsbare bedoening is, seks. Alle sites, sekstelefoonreclames en slechte grappen daargelaten is jezelf blootgeven een ingrijpende gebeurtenis. Dan liggen walging of makkelijke spot al snel op de loer. Tegelijk raakt het aan de kern van wie we zijn - op een dierlijk niveau, zeker. Maar het confronteert je ook met je verlangens en je tekortkomingen. Dan is het een stuk makkelijker om een picknick te beschrijven. Een die niet uit de hand loopt, natuurlijk."

Wie zijn in ons taalgebied de meesters in het genre?
"Marcel Möring doet het niet vaak, maar in zijn roman 'In Babylon' beschrijft hij meesterlijk een trio. Christiaan Weijts beheerst het ook en dan hebben we natuurlijk nog de onvermijdelijke Jan Wolkers. En Renske de Greef heeft er het eerlijkst over geschreven."

Denkt u dat er veel lezers zijn die erotische passages raadplegen als porno? De letteren als lustobject, als het ware?
"Zeker de jongere generatie zal dat doen, denk ik. En ik hoop het ook voor ze. Even snel doorbladeren naar de stukjes waar het echt spannend wordt. Een beetje stiekem. Genot gaat toch vaak gepaard met verbod en verlangen.

"Zelf kwam ik voor het eerst in contact met erotiek in de literatuur via het boek 'Geen meiden aan boord' van de Vlaamse jeugdschrijver Johan Ballegeer. Dat gaat over een meisje dat als jongen verkleed meevaart op een IJslandvaarder. Een stoere, rosse meid, herinner ik me. Dat wordt natuurlijk ontdekt en bij een geiser in IJsland, hoe symbolisch, wordt zij dan toch vrouw."

In uw bundel schrijft Tessa Franke op zeker moment: ' ....terwijl haar hand zijn vorstelijke scepter bevrijdde'. Je moet ervan houden.
"Dat verhaal gaat over seks met de kroonprins - het is een soort majesteitsschennis, eigenlijk - dus die woorden passen wel in de context. Het is natuurlijk ook een beetje als humor bedoeld. De bedoeling van de schrijver is belangrijk. Brett Easton Ellis beschrijft de daad heel klinisch, heel mechanisch. Dat gaat pagina's lang zo door en dáárdoor krijgt het een beoogd effect van afstomping en kilheid, het onvermogen de ander te kennen, laat staan te doorgronden. Bij Arnon Grunberg is seks vaak iets ongemakkelijks, een dierlijke drang die ons menszijn maar in de weg zit. De sekspassages van Markies de Sade zijn niet te lezen als opwindende literatuur. Hij zoekt meteen de bevrediging op, steeds gruwelijker vaak. Het prikkelt niet, maar het was zijn reactie op de samenleving van toen, dus het had wel zijn effect. Bij het verhaal van A.H.J. Dautzenberg komt het in de bundel helemaal niet tot seks, daar is het effect meer de verwachting die wordt gewekt."

Is dat ook niet veel spannender? Laat die seks toch weg.
"Je kunt het beter weglaten dan het slecht doen. Maar als je de erotiek als auteur niet behandelt dan is dat net zoiets als een boek schrijven waarin nooit gegeten wordt. Natuurlijk, je kunt boeken schrijven zonder seks. In mijn tweede roman bijvoorbeeld, krijgen ze elkaar uiteindelijk niet. Maar er wordt volop verlangd. Kafka liet het ook achterwege. Maar hoe goed Kafka ook was, zijn werk blijft door het ontbreken van erotiek toch wat cerebraal.

"Christelijke schrijvers beschreven de daad vaak vanuit het uitgangspunt 'ik heb een lichaam', terwijl het in alle eerlijkheid toch geschreven zou moeten zijn vanuit de gedachte: 'Ik bén een lichaam'. Erotiek in de literatuur heeft ook met eerlijkheid te maken. Komt wat ik lees eerlijk op mij over?"

Het blijft een eeuwig twistpunt: moet je ruimte laten voor de suggestie of juist niet?
"Het is dezelfde discussie als met lingerie. Wanneer wordt het plat of ordinair? Wat is prikkelend? Ik denk dat dat komt omdat seks wordt gezien als plat en verheven tegelijk. Er wordt een mythische kracht aan het orgasme toegeschreven - vooral mannen hebben goed en have er voor over. Maar je kunt het ook afdoen met een zakdoekje."

Amsterdamse Vlaming
Thomas Blondeau (Poperinge, 1978) is schrijver, journalist en dichter. Hij begon zijn schrijfloopbaan met het publiceren van gedichten en korte verhalen in literaire tijdschriften. In 2006 verscheen bij uitgeverij De Bezige Bij zijn debuutroman 'eX'. Vorig jaar volgde 'Donderhart', eveneens een roman. Blondeau woont en werkt in Amsterdam.

Zoete meisjes
'Een schouderbandje was afgezakt. Ik kon haar borstje zien, rond als een sinaasappel, ze had kippenvel rond de donkere tepel. Voor het eerst deze avond ondernam ik zelf iets. Ik ontblootte ook haar andere borst, pakte beide tietjes vast en duwde mijn gezicht ertussen. Ik snoof de geur op van lichte transpiratie, Lux-zeep en talkpoeder. Het zweet brak me uit, in mijn schoot begon het te gloeien, de warmte breidde zich uit, een siddering trok langs de binnenkant van mijn dijen, door mijn kuiten en eindigde als een tinteling in mijn tenen. Ik kwam klaar.'

Hard en teder, Samenstelling: Thomas Blondeau. Prometheus, Amsterdam. ISBN 9789044619171: 210 blz.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden