naschrift

Erik Suidman (1964-2018) schilderde de gepijnigde mens

Erik Suidman tijdens zijn laatste reis in India in december 2017. Beeld pRIVEFOTO

De zachtaardige Erik Suidman deed geen vlieg kwaad. Zijn heftige kunst, vol verwrongen gezichten en wanhoop, riep wel de vraag op wat zich in zijn hoofd afspeelde.

De artistieke kunstschilder Erik Suidman was makkelijk lief te hebben. Hij was zachtaardig, invoelend en hij had alle aandacht voor je als je hem sprak. Maar Erik was ook koppig en kon ongezouten zijn mening geven. Als hij je niet mocht, merkte je dat gelijk. Bij Erik was het zwart of wit; twijfel kende hij niet. Als hij iets besloot, bleef hij daarbij - welke consequenties dat ook had. Zo zou hij meermaals zijn roer volledig omgooien.

Erik Suidman werd geboren op 5 oktober 1964 als middelste zoon van Mieke Bakker en Pam Suidman in Mijdrecht. Hij trok veel op met zijn oudere zus Pauline en jongere broer Donald. Zijn favoriete spel was alle huisdieren - kippen, konijnen, cavia's, de hond en de poes - tentoon te stellen op het weitje tegenover hun huis. Al was het een hele klus de razendsnelle cavia's erbij te houden. Dieren fascineerden hem; die kon hij altijd vertrouwen. Hij at al vanaf jonge leeftijd geen vlees meer.

Tekst loopt door onder de foto.

Erik Suidman als kleuter. Beeld pRIVEFOTO

 De 9-jarige Erik had het zwaar toen het gezin naar het Brabantse Helvoirt verhuisde. Hij kon niet overweg met de boerenjongens in zijn klas en werd gepest om zijn harde 'g'. 

Zijn vader, directeur van apothekersgroothandel InterPharm, was in die jaren niet veel thuis. Hij was zijn moeders oogappel, zij sprak geregeld haar zorg uit over zijn kwetsbare kant. In zijn puberteit was hij gepast tegendraads. Toen werd duidelijk dat het huwelijk van zijn ouders geen stand zou houden. Het verraste de kinderen niet toen zij in 1983 definitief uit elkaar gingen.

Erik wilde journalistiek studeren, maar werd uitgeloot en koos voor de studie Nederlands in Utrecht. Zijn studentenhuis werd zijn nieuwe thuis, een hechte groep jongens en meiden die hij altijd trouw bleef. Hij genoot volop en nam ruim de tijd voor zijn studie. Hij kreeg verkering met een huisgenote en ging met haar samenwonen.

Tekst loopt door onder de foto

Erik Suidman als tiener. Beeld pRIVEFOTO

 Erik droomde van een toekomst als schrijver. Met zijn grote voorbeeld Gerard Reve voor ogen, begon hij na zijn afstuderen aan zijn eerste roman. Al snel ontdekte hij dat hij te onrustig was voor het geïsoleerde schrijverschap. Het half afgeschreven boek werd rigoureus aan de kant geschoven. 

Nog even verdiepte hij zich in fotografie, maar toen een huisgenoot hem vroeg een muurschildering te maken, ontdekte hij zijn passie. "Ik kon helemaal niet schilderen. Ik heb het mezelf geleerd. Met plakkaatverf van de Hema." 

Tien jaar lang schilderde Erik verwoed. Dag in, dag uit. "Aan het einde van de dag kijk ik even terug om te zien of ik iets bereikt heb, dat blijft mij doordrijven om door te werken", zei hij daarover. Daarnaast werkte hij als kok, voor het geld. Zijn gerechten waren zeker niet ondermaats; vrienden kwamen maar wat graag bij hem eten. Zijn lat lag altijd hoog.

Erik had zich tot die tijd nooit eerder geïdentificeerd met het stereotiepe beeld van homoseksuele mannen, maar toen hij merkte dat zijn vriendin een ander toekomstbeeld voor ogen had - met kinderen - kon hij zijn geaardheid niet langer ontkennen. Hij was 37 jaar en had er nooit eerder met iemand over gesproken. Hij voelde zich een tijd doodongelukkig, schuldig ook. De twee gingen, na een samenzijn van dertien jaar, uit elkaar.

Liefde op het eerste gezicht

Alle kunstwerken die hij tot dat moment had gemaakt, zette hij aan de straat. Vanachter zijn raam keek hij of mensen ze meenamen. Toen dat gebeurde, was hij gerustgesteld: het was kennelijk goed genoeg.

Twee jaar later ontmoette hij op het perron van station Zandvoort de danser en choreograaf Fabian Galama: liefde op het eerste gezicht. De mannenliefde maakte hem zachter, toegankelijker. Toch keek hij niet graag naar zichzelf, dat vond hij te confronterend. 

Als je vroeg wat hij wilde uitdrukken, kreeg hij het moeilijk. Die gepijnigde mens zag je wel terug in zijn werk: vol gekrenkte, verwrongen uitdrukkingen. "Tijdens het schilderen kan ik doormaken wat degene die ik portretteer doormaakt." 

Op zijn site beschreef hij het zo: 'Wanhoop en verwording verscheuren zijn protagonisten, onpeilbaar verdriet kluistert zijn modellen in een van troost verstoken wereld. Echt gezellig wordt het niet.' Ook schilderde hij talloze clowns, creaturen waar hij zelf doodsbang voor was. 'Enge mannen die hun ware intenties verbergen met opzichtige schmink.'

Tekst loopt door onder de foto.

Erik Suidman zijn atelier. Beeld pRIVEFOTO

In 2008 verhuisde Erik naar het Schotse Edinburgh waar Fabian binnenhuisarchitectuur studeerde. "Ach, ik kan overal schilderen", zei hij. Niets bleek minder waar. Binnen een jaar was Erik weer terug in zijn vertrouwde Vlampijp-atelier in Utrecht. 

Zijn expressieve kunst sloeg niet aan bij de Schotten en hij had de warme inbedding van zijn kunstenaarsvrienden nodig om te kunnen werken. Dat hij terugkeerde in het kleinste atelier van het complex, deerde hem niet. Hij klaagde nooit. Hij gaf niet om status. Omdat hij van zijn kunst niet kon leven, werkte hij met veel plezier bij Van Ginkel Kunstenaarsbenodigdheden.

Lijden der mensheid

Tijdens een open atelier raakte directeur Marion Wagenvoort van kunstenaarsvereniging Kunstliefde onder de indruk van zijn serie 'Het lijden der mensheid' bestaande uit honderden kleine paneeltjes. "Dat project begon als schilderkundig onderzoek naar huidskleur en expressie, maar zwol op tot een panopticum van menselijke emoties." 

Ze bedacht dat het fraai zou zijn om die panelen tentoon te stellen bij Kunstliefde. Dan waren er nog honderden extra werken nodig om de wanden te vullen. Hij werkte er als een gestoorde aan, anderhalf jaar lang. Op het laatst schilderde hij zes portretten per dag. Juist de snelheid waarmee hij moest werken, zorgde ervoor dat hij minder nadacht en intuïtiever ging schilderen. Onder de hoge druk verfijnde hij ongemerkt zijn technieken. 

De tentoonstelling met 1300 doeken werd een succes, het bracht hem meer bekendheid. "Ik laat graag verschillende kanten zien en wil alles een keer uitproberen", zei hij in het AD. Hij zag zichzelf steeds meer als kunstschilder. Hij genoot van de erkenning, toch bleef een deel van hem onverschillig voor wat mensen van zijn werk vonden.

Verkeerde trein

Erik ging na die paneeltjesexercitie terug naar de grote doeken, maar dat begon te wringen. Hij zocht naar nieuwe wegen, wilde schilderachtiger werken, vrijer, minder figuratief. Eerst ging hij op reis: zijn tweede grote liefde. Afgelopen december vertrok hij met Fabian naar India, het land waar hij zo graag kwam. Vanwege de mensen, de kleuren, het contrast tussen mooi en lelijk, en de dieren. 

Geen enkele hond of aap kon voorbij roetsjen zonder Eriks volle aandacht. Het thuisfront ontving een stortvloed aan appjes met dierenfoto's. Hun laatste bestemming was de Taj Mahal. Zoals zo vaak reisden ze met de trein. Kort voor vertrek ontdekten ze dat ze in de verkeerde trein waren gestapt.

In een split second pakten ze hun spullen en sprongen uit de net optrekkende trein. Fabian sprong als eerste en kwam goed terecht, maar Erik viel en raakte ernstig gewond aan zijn hoofd. Hij rolde nog een paar keer om en lag toen stil. Het leven van Erik eindigde drie minuten later, op een Indiaas perron.

Eenmaal terug in Nederland lag hij opgebaard in zijn eigen atelier, omringd door honderden intense portretten. Zijn kunstvrienden waakten een week lang bij zijn kist. In een lange processie werd Erik begeleid naar de herdenking in de industriële Werkspoorkathedraal. Daar memoreerde Fabian een gesprek dat hij jaren eerder met Erik had over de dood. 

"Wat heb jij liever: kanker of een ongeluk. Ofwel langzaam afscheid nemen of meteen weg?", vroeg Fabian. "Oh ja, een ongeluk. Bam, in één klap weg", antwoordde Erik zonder twijfel. En zo gebeurde het. "En dat paste wel", zei Fabian. "Er vol voor gaan of helemaal niet."

Erik Johannes Suidman werd geboren op 5 oktober 1964 in Mijdrecht. Hij overleed op 2 januari 2018 in Sawai Madhopur, India.

Lees hier meer naschriften van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden