naschrift

Erik Hauri (1966-2018) verraste de wereld: er was wél water op de maan

Beeld Northwestern University

Voordat Erik Hauri kleine glasbolletjes aan een onderzoek onderwierp, dacht de wetenschap redelijk te begrijpen hoe de aarde aan zijn maan komt. Met het resultaat van zijn onderzoek sloeg Hauri in die zekerheid een groot gat. 

Aan het repareren daarvan kwam hij niet meer toe, hij overleed eerder deze maand op 52-jarige leeftijd aan kanker. En zo laat hij een raadsel achter.

Minieme hoeveelheden gas en vloeistof in steen, dat was zijn onderwerp. Daar begon het niet direct mee toen hij studeerde. Aan de Universiteit van Miami deed hij zowel geologie als biologische oceanografie als hoofdvakken. Maar vissen zitten niet stil, stenen wel, en dat beviel hem.

Hij werd een expert in het onderzoeken van materiaal dat afkomstig was uit de diepste lagen van de aarde, door vulkanisme aan de oppervlakte gebracht.

Subtiele chemische details verraden veel over omstandigheden daar beneden en de reis naar boven. Voor dat soort onderzoek is de ionenmicroscoop heel geschikt, een apparaat dat elektrisch geladen deeltjes afschiet op een object. Het Carnegie Institution for Science, waar hij al gauw kwam te werken en altijd bleef, kreeg de beschikking over een heel nauwkeurige. Samen met twee collega's, Alberto Saal en James Van Orman, bedacht Hauri dat je misschien wel iets nieuws zou vinden, als je er stukjes maan mee zou bestoken.

Drie jaar aandringen

Water, zo bleek. En dat was een grote verrassing. Grondmonsters die waren meegenomen door astronauten van Apollo-missies bevatten helemaal geen water, volgens de metingen uit de vorige eeuw. En dat leek logisch. De maan ontstond, zo was en is de gedachte, doordat een groot object tegen de aarde aan botste, waardoor een flinke hoeveelheid aards materiaal in een baan eromheen terechtkwam, in eerste instantie gesmolten, daarna samenklonterend tot een nieuwe satelliet. Het meegekomen water kreeg ruim voldoende de tijd om te ontsnappen.

Zo vast geloofde de wetenschap in dat scenario, en in die oude metingen, dat er drie jaar aandringen voor nodig was om materiaal uit de kluis in Houston te krijgen. Groene glasbolletjes, gevonden en meegenomen door de enige astronaut die ook geoloog was, Harrison Schmitt.

In 2008 leverde de ionenmicroscoop de verrassing: er zat een heel klein beetje water in. Zulke bolletjes ontstaan wanneer bij een vulkaanuitbarsting lava hoog de lucht in wordt gesproeid en druppels bliksemsnel stollen. Daardoor blijft de oorspronkelijke samenstelling goed bewaard. 

In grote lijnen correct

Nog beter gebeurt dat in stukjes vloeibaar gesteente die, nog voor ze in een vulkaanuitbarsting aan de oppervlakte komen, gevangen raken in een steensoort die eerder stolde. Die zijn op de maan ook opgeraapt, en dat leverde in 2011 een nog veel hogere schatting op van het watergehalte van de maan. Diep onder de oppervlakte is het even hoog als dat van de aarde.

Water bestaat voor een deel uit waterstof en dat komt in meerdere gewichten voor. De verhouding tussen gewoon waterstof en dubbelzwaar deuterium geeft het water van de maan als het ware een herkenbare smaak: die van aards water. Maar dat water kan de maan dus niet bij haar vorming van de aarde hebben meegekregen, zegt het botsingsmodel. 

Kregen aarde en maan het dan misschien allebei tegelijk geleverd door regen van waterhoudende meteorieten? Maar daarbij is het probleem: de maan zou, vanwege zijn geringe zwaartekracht, minder meteorieten moeten hebben ingevangen, en dus minder water moeten hebben, dan de metingen zeggen. 

"Ik denk dat de botsingstheorie in grote lijnen correct is", zei Hauri, "maar er is iets fundamenteels dat we niet begrijpen."

Erik Harold Hauri werd geboren op 25 april 1966 in Waukegan, Illinois. Hij overleed op 5 september 2018 in North Potomac, Maryland.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende en minder bekende mensen. 

Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl. Per post kan ook: Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden