Erfgoed Irak opgeblazen

Islamitische Staat vernietigt moskeeën en gebedshuizen die niet 'pure islam' prediken

ERBIL, IRAK - Radicale soennitische groepen gebruiken in Irak bulldozers en explosieven om gebouwen en monumenten te vernietigen die ze in strijd achten met de in hun ogen 'pure islam'. Trots zetten ze foto's van moskeeën en gebedshuizen die worden opgeblazen op internet.

Archeologen waarschuwen al sinds Mosoel vorige maand in handen viel van soennitische groepen, aangevoerd door de Islamitische Staat in Irak en Syrië (Isis) - tegenwoordig heet de groep Islamitische Staat - voor de mogelijke gevolgen daarvan voor het historische erfgoed.

Ze kregen ruim een week later gelijk, toen het standbeeld van een van Mosoels beroemdste dichters, Aboe Tammam, werd vernield. Kort daarvoor had de Islamitische Staat (IS) een verordening gepubliceerd dat graven, heiligdommen en andere zaken die in strijd zijn met hun strikte interpretatie van de islam met de grond gelijk gemaakt zouden worden.

De zogenoemde 'Tombe van het meisje' in Mosoel wachtte hetzelfde lot. Volgens de overlevering lag daar een meisje opgebaard dat was gestorven aan een gebroken hart, al schrijven historici het graf toe aan een Arabische historicus uit 1160.

De afgelopen week werden nog eens sjiitische gebedshuizen - waarvan vele eeuwenoud - en zelfs soennitische moskeeën waar soefi-heiligen begraven lagen, vernietigd. Dat laatste bracht de Islamitische Staat in conflict met een andere strijdgroep die onder de zwarte Isis-banier vecht: de soefi's in de Naksbandi beweging, waarbij veel ex-getrouwen van Saddam Hoessein zijn aangesloten.

Over de situatie van kerken circuleren tegenstrijdige berichten; de meeste vernielingen lijken echter eerder te hebben plaatsgevonden. IS heeft wel kerkgebouwen van kruisen ontdaan en ze in gebruik genomen.

De Duitse archeologe Simone Muehl die al jaren in Irak werkt, vreest dat deze vernielingen 'de eerste aanval vormen, die vroeg of laat door andere gevolgd zal worden.' Ze wijst erop dat IS in Syrië antieke Assyrische beelden heeft vernield, en de foto's daarvan ook op internet etaleert.

Op de Facebookpagina die Muehl beheert met gegevens over bedreigd erfgoed in Irak, staat een lijst met achttien locaties die in gebieden liggen waar IS actief is, of die een verklaard doelwit van de groep zijn. Andere locaties lopen gevaar door de strijd: "Een historische locatie kan de beste plek zijn voor een schutters-putje. Soms gaan loopgraven dwars door een onontgonnen archeologisch gebied."

Veel erfgoed is verzameld in het museum van Mosoel, waar strijders zich hebben ingesloten in afwachting van een decreet over wat ermee moet gebeuren. Volgens sommige berichten zijn er al een aantal waardevolle paperassen verdwenen, waaronder een antieke koran die later in Turkije zou zijn onderschept toen die te koop werd aangeboden.

Dat is precies hoe IS in Syrië opereert. Uit administratie die in beslag is genomen vlak voor de val van Mosoel, blijkt dat de groep zeker 36 miljoen dollar heeft vergaard met de verkoop van antieke voorwerpen op de zwarte markt. Sommige daarvan waren 8000 jaar oud.

Tegen dit soort smokkel proberen overheden al jaren met wisselend succes op te treden. Uit Muehls woorden blijkt dat zij stiekem liever zou zien dat dit soort kostbare voorwerpen gekocht worden 'door mensen die heel gelukkig zijn om ze te bezitten en ze verborgen houden', dan het alternatief: vernietiging.

Ze vreest echter dat voor IS in Irak antieke voorwerpen geen waarde hebben, omdat de groep meer denkt te verdienen aan belastingheffing - in Mosoel leverde afpersing de groep tot voor kort maandelijks acht miljoen dollar op.

Muehl hoopt dat de seculiere baathisten (de voormalige Saddam-aanhangers) die met IS samenwerken, de vernielingen kunnen tegenhouden, gezien het feit dat ze onder Saddam Hoessein juist pronkten met hun liefde voor het erfgoed.

Maar als dat faalt, zal ons dat zeker niet ontgaan, voorspelt ze. "Ze zullen er een groot media-evenement van maken."

undefined

Assyrische schatten

De duizenden jaren oude stad Mosoel herbergt veel monumenten, ruïnes en deels onontgonnen archeologische vindplaatsen uit de tijd van het Assyrische Koninkrijk (2500-605 voor Christus), waarvan Nineveh de bekendste is. Nimrud en Ashur, op een uurtje rijden zijn de resten van belangrijke Assyrische steden, en staan net als de naburige Grieks-Romeinse ruïnes van Hatra op de Wereld Erfgoedlijst van Unesco.

Sommige heilige plaatsen en graven zijn eeuwenoud, zoals het graf van de profeet Jona dat zich in een moskee bij Nineveh bevindt.

Er zijn onbevestigde berichten dat Isis het al vernield heeft. De Gouden Koepel moskee van Samara (125 kilometer van Bagdad) uit de tiende eeuw - in 2006 door strijd tussen sjiieten en soennieten deels verwoest en daarna hersteld - is ook een verklaard Isis-doelwit.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden