Erdogans tijd als alleenheerser is voorbij

Erdogan, vorige week in Ankara. Beeld epa
Erdogan, vorige week in Ankara.Beeld epa

Premier Erdogan moet een deel van zijn macht inleveren. Bij de Turkse parlementsverkiezingen gisteren verloor zijn AK-partij gisteren de absolute meerderheid in het parlement. Hoe nu verder?

De islamistische AK-partij blijft wel de grootste, maar zal de komende tijd ook meer moeten samenwerken. Door het wegvallen van de absolute meerderheid is de kans klein dat de ze, zoals ze van plan was, het staatsbestel kan wijzigen. De AKP met zo'n wijziging Erdogan meer macht te geven. Het is voor het eerst sinds 2002 dat de AKP niet meer de absolute macht heeft.

De verkiezing maakt Erdogans toekomst erg onzeker, legt Trouw-buitenlandredacteur Pieternel Gruppen uit. "Erdogan en zijn partij konden dertien jaar lang alleen regeren. Nu moet de AKP ineens een coalitie vormen en gaan samenwerken."

Heeft de partij al een coalitiepartner op het oog?
Gruppen: "Nee. Het is nog totaal onduidelijk welke coalities kans van slagen hebben. De AKP zou kunnen gaan samenwerken met de pro-Koerdische HDP, die de kiesdrempel heeft gehaald en nu ongeveer 80 zetels in het parlement krijgt. Of met de nationalisten of de secularisten, al zitten die wel op een heel andere lijn dan de AKP.

Alle oppositiepartijen hebben laten weten dat ze geen coalitie met de AKP willen vormen. Ze nemen de AKP onder meer kwalijk dat Erdogan volop campagne heeft gevoerd, terwijl hij dat als president helemaal niet mag. Dat ze coalitievorming weigeren klinkt stoer, en ook wel begrijpelijk: je moet je huid duur verkopen. Maar of ze op termijn zo streng blijven is de vraag.

De oppositiepartijen zouden trouwens ook zelf een coalitie kunnen vormen. De kans daarop lijkt me klein, want ze verschillen onderling nogal. En als er binnen 45 dagen geen coalitie is, mag Erdogan nieuwe verkiezingen uitschrijven."

Nieuwe verkiezingen, nieuwe kansen. Stuurt Erdogan daarop aan?
"Ik denk niet dat hij erop gaat aansturen. De vraag is of hij dan meer zetels haalt. Er is binnen de AKP al langer kritiek op de koers die Erdogan vaart. Nu heeft hij een flinke klap gehad en wordt het voor critici binnen zijn partij makkelijker om zich uit te spreken. Dat zou zijn positie natuurlijk ondergraven. Nee, samenwerken lijkt de beste optie."

null Beeld AP
Beeld AP
null Beeld epa
Beeld epa

Wat zullen de Turken merken van die nieuwe politiek?
"Hoe Turkije gaat veranderen, hangt af van met welke partij de AKP in zee gaat. Je kunt je voorstellen dat de HDP een oplossing voor de Koerdische kwestie wil. In ieder geval wordt Erdogan nu gedwongen om zich pragmatischer op te stellen."

Kan hij dat, samenwerken?
"Erdogan wordt hier nogal eens negatief afgeschilderd, maar daarbij moet je wel bedenken dat zijn meest autoritaire gedrag vooral iets is van de afgelopen twee jaar. Hij heeft altijd met sterke hand geregeerd, maar leek nooit uit op alleenheerschappij. In de beginjaren van zijn premier- en presidentschap heeft hij een aantal belangrijke hervormingen doorgevoerd.

Het kantelpunt waren de demonstraties in het Gezi-park in Istanbul. Die heeft hij fel neergeslagen. Sindsdien is hij de oppositie en critici steeds harder gaan aanpakken. Waar die felheid vandaan kwam? Moeilijk te zeggen. Ik ben benieuwd welke conclusies Erdogan uit deze uitslag gaat trekken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden