Erdogan begint charmeoffensief

Ontspanning | Analyse | De Turkse president probeert de banden te herstellen met Israël, Rusland en landen rondom de Zwarte en Middellandse Zee. Daarmee lijkt hij ook een waarschuwing aan Europa af te willen geven.

Paleiswatchers in Ankara zeggen het al maanden: Erdogan is echt niet alleen de lichtgeraakte, trotse en onbuigzame dictator die jullie in Europa van hem maken. Als het erop aankomt weet hij dondersgoed wat zijn belangen zijn. Hoe pragmatisch de Turkse president kan zijn, blijkt wel uit het regionale charmeoffensief dat Ankara ontketende.

Dat begon afgelopen maandag toen bekend werd dat Turkije zijn jarenlange brouille met Israël heeft bijgelegd. Diezelfde dag ging er een brief richting Moskou waarin excuses werden gemaakt voor het neerhalen van een Russische jachtbommenwerper, die in november 2015 boven Turks grondgebied werd neergeschoten. Sindsdien raakten de banden tussen de twee landen ernstig bekoeld.

Gisteren maakte de Turkse premier Benali Yildirim bovendien bekend dat Turkije ernaar streeft om de banden met alle landen rondom de Zwarte en Middellandse Zee te herstellen. Gedacht moet in de eerste plaats worden aan Cyprus en Egypte, maar wellicht ook aan het Assad-regime in het door burgeroorlog geteisterde Syrië.

Terecht spreken analisten van een doorbraak. Onder invloed van de recent gesneefde premier Ahmet Davutoglu streefde Turkije lange tijd naar een buitenlandpolitiek van 'nul vijanden'. Het werd er een van 'nul vrienden'. De breuk met Israël dateert van 2010, toen een flotilla met hulpgoederen de Gaza-blokkade probeerde te doorbreken en acht Turkse burgers omkwamen na een interventie van het Israelische leger.

Vervolgens kostte de Arabische Lente van 2011 een aantal vrienden, om te beginnen Bashar al-Assad. Erdogan koos partij voor de soennitische meerderheid in Syrië en steunde de rebellie tegen Damascus actief. Ook met Egypte brak hij. Turkije had de hoop gevestigd op AKP-verwante partijen, die na 2011 in veel Arabische landen verkiezingen wonnen.

Erdogans partij, de regerende conservatief-islamitische AKP, komt voort uit de in 1928 opgerichte Moslimbroederschap. Maar de staatsgreep van Al-Sisi en het bloedbad bij de Rabaa-moskee, waarbij zo'n duizend moslimbroeders omkwamen, zetten een streep door de rekening. Vorig jaar nog stelde Erdogan dat niet Al-Sisi, maar Morsi de legitieme president van Egypte was.

De breuk die volgde op het neerhalen van het Russische jachtvliegtuig had serieuze economische consequenties voor Turkije. Turkse bouwbedrijven waren niet langer in Rusland welkom, de import van Turkse landbouwproducten werd opgeschort en de stranden langs de Middellandse Zee bleven leeg. Normaal gesproken vieren veel Russische toeristen vakantie aan de Turkse kust.

De algehele verwachting is dan ook dat welbegrepen eigenbelang de aanzet tot het huidige charmeoffensief is geweest. Turkije beschikt niet over natuurlijke hulpbronnen en kan zich een langdurige ruzie met alle buren in de straat economisch niet permitteren. Mogelijk spelen ook veiligheidsredenen een rol. Nog afgezien van de opgelaaide strijd tegen de gewapende Koerdische beweging PKK, werd Turkije afgelopen jaar opgeschrikt door een serie aanslagen door moslimextremisten. Het is niet ondenkbaar dat het land op het dossier van terrorisme nauwer met landen in de regio wil samenwerken.

In de brief aan Poetin sprak Erdogan de hoop uit dat de samenwerking op alle terreinen snel zal worden hervat. Het akkoord met Israël voorziet in de hervatting van hulp aan Gaza, al blijft de blokkade in stand. Alle buitenlandse hulp voor de Palestijnen gaat via de Israëlische havenstad Ashdod. Turkije heeft de Gazastrook een waterzuiveringsinstallatie in het vooruitzicht gesteld. Turkije en Israël delen aanzienlijke energiebelangen. Zo hoopt Israël gas uit een nog te ontginnen veld in de Middellandse Zee via Turkije naar Europa te exporteren. Omgekeerd hoopt Turkije op die manier minder afhankelijk te worden van Russisch gas.

Het charmeoffensief is ook een waarschuwing aan Europa. Kijk, zegt Erdogan hiermee, we hebben jullie niet per se nodig. Een paar weken geleden preludeerde hij daar al op. "Wij laten de Europese Unie alleen met al haar problemen", zei hij toen. "Turkije gaat zijn eigen weg." Daar werd toen laconiek op gereageerd. Maar dat was voor de Brexit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden