Erasmusfeestje voor intimi

Filosoof Erasmus schreef 'Lof der Zotheid' 500 jaar geleden. Dat wordt in zijn stad, Rotterdam, gevierd.

Vanaf zijn sokkel kijkt het standbeeld van Desiderius Erasmus uit over het kraampje met gratis erwtensoep en de lange rij ervoor, op het grote plein voor de Laurenskerk in Rotterdam. De gerestaureerde kerktoren van de Laurenskerk komt vandaag officieel weer in handen van de stad. De datum voor de ceremonie is niet zomaar gekozen, 28 oktober is de verjaardag van de in Rotterdam geboren priester-denker Erasmus. Bovendien is zijn bekendste boek, 'Lof der Zotheid', vandaag 500 jaar geleden uitgebracht.

Aan burgemeester Aboutaleb de taak om deze twee ongerelateerde thema's, de gerestaureerde toren en Erasmus, aan elkaar te praten. "Toen de boerka eindelijk van de toren af mocht, was daar de gebruikelijke schoonheid", grapt hij. De kerk en Erasmus zijn allebei symbolen van Rotterdam, dat staat voor tolerantie, gaat hij verder. Namens de stad reikt Aboutaleb een onderscheiding uit aan Hans Trapman, Erasmuskenner. Trapman presenteert ook zijn boek 'Wijze dwaasheid', over de lotgevallen van de 'Lof der Zotheid' in de vijfhonderd jaar na verschijning.

Veel omstanders komen vooral voor het moment van de teruggave van de toren aan de stad. De burgemeester drukt op een knop, en na enkele seconden begint het klokkenspel te klinken en knipperen er wat lichtjes op de toren. Er klinkt applaus. Adrie van der Laan, beheerder van de Erasmuscollectie van vijfduizend boeken in de gemeentebibliotheek, legt uit dat Erasmus niet heel bekend is onder zijn stadgenoten. "Sommige mensen associëren hem met de Erasmusbrug."

Het nieuw opgerichte 'Erasmus Comité - Icoon van Rotterdam' stelt zich ten doel Erasmus onder de aandacht te brengen van een breder nationaal en internationaal publiek. Tijdens de ceremonie die verder gaat in de Laurenskerk presenteert voorzitter Irene Smit het samenwerkingsverband van vijftien Rotterdamse instellingen. "Een stad die iemand heeft grootgemaakt, heeft meer recht van spreken dan een stad die iemand heeft voortgebracht", haalt Smit de woorden van de jarige zelf aan. "Dames en heren", besluit ze, "we weten wat ons te doen staat."

"Branding noemen ze het," zegt Trapman over de activiteiten van het nieuwe comité. Het zal jaarlijks Erasmus en Rotterdam voor het voetlicht proberen te brengen. De denker wordt als symbool van tolerantie en kosmopolitisme gepresenteerd, maar helemaal historisch correct is dat volgens Trapman niet. "Erasmus was niet tolerant in de moderne zin. Hij vond wel degelijk dat het katholieke geloof het beste was en niet dat alle levensbeschouwingen gelijk zijn. Maar hij verfoeide het om mensen te vervolgen om hun geloofsovertuiging."

Een wereldburger was hij wel. Erasmus woonde en werkte in vele landen, maar was niet bereid ergens een nationaliteit aan te nemen. Ondanks al die omzwervingen blijft hij in verband gebracht worden met Rotterdam. "Dat komt doordat hij zichzelf Erasmus van Rotterdam noemde. Kennelijk bleef hij zich met de stad associëren, ondanks dat hij er na zijn eerste levensjaren nooit meer een voet heeft gezet."

Maar op een andere manier is Erasmus altijd en overal aanwezig in Rotterdam, van de namen van instellingen tot aan het grote plein voor de kerk. Alleen mensen die hem herkennen, zullen vandaag zijn verjaardag vieren, een feestje voor intimi.

Kritiek op de kerk
Desiderius Erasmus was een humanistisch denker en priester, die leefde in de vijftiende en zestiende eeuw. Hij werd waarschijnlijk geboren in Rotterdam op 28 oktober 1466 en stierf te Bazel op 12 juli 1536.

Erasmus' gedachtegoed zou grote invloed hebben op de Reformatie in Europa. Hij schreef werken over uiteenlopende onderwerpen als opvoeding, taalgebruik, en het christendom. Hijzelf zag de vertaling van het Nieuwe Testament uit het Grieks als zijn belangrijkste werk. Het bekendst is echter zonder twijfel zijn satire 'Lof der Zotheid' uit 1512, een ode aan de dwaasheid verhaald door vrouwe Zotheid zelve.

Erasmus uitte in zijn werk openlijk kritiek op het instituut van de kerk en de leefwijze van geestelijken. Dat viel niet in goede aarde bij de katholieke kerk. In 1559 kwamen zijn boeken op de verboden lijst terecht. Na een aantal jaren werd het lezen van de wat onschuldiger boeken over opvoeding en taal echter weer oogluikend toegestaan. Pas na het Tweede Vaticaans Concilie in de vroege jaren zestig van de twintigste eeuw opende de katholieke kerk haar deuren weer voor Desiderius Erasmus.

Ter gelegenheid van de verjaardag van de 'Lof der Zotheid' heeft de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag een online dossier over Erasmus samengesteld. Het is te raadplegen op de website www.kb.nl/lofderzotheid

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden