Erasmusbrug slachtoffer van blinde vlek ontwerpers

ROTTERDAM, EINDHOVEN - Een model van een premie-A-woning hoeft van prof. ir. J. A. Wisse van de landelijke Stuurgroep windtechnologie niet naar de windtunnel. “Maar ontwerpen met bijzondere vormen, zoals de Erasmusbrug en de woontorens op de Kop van Zuid in Rotterdam, en die op het KNSM-eiland in Amsterdam, daar kun je en mag je niet omheen. Toch is een aantal van deze ontwerpen niet bemeten.”

ADRI VERMAAT

Gisteren werd bekend dat de tuien van de Erasmusbrug, die de pyloon en het brugdek met elkaar verbinden, nooit in een windtunnel zijn getest. Deze tuien zijn de veroorzakers van het technische drama dat zich nu in Rotterdam lijkt te voltrekken. De Zwaan, zoals de ranke brug in de volksmond heet, is vanwege 'onaanvaardbare trillingen' al drie dagen voor alle verkeer gesloten. Bestuurders en deskundigen maken overuren, maar volharden naar buiten toe in stilzwijgen.

De Stuurgroep windtechnologie, waarin deskundigen van TNO, het Nationaal lucht- en ruimtevaartlaboratorium en de technische universiteiten zitting hebben, vindt dat een onafhankelijk onderzoek moet plaatsvinden naar het ontwerp- en bouwproces van de tot voor kort olijk dansende Erasmusbrug. “Een grondige analyse is gewenst”, zegt Wisse, voorzitter van de stuurgroep. “Op welk moment heeft wie welke beslissingen genomen en hoe kwamen die tot stand? Zo'n onderzoek is niet bedoeld om eventuele schuldigen aan te wijzen. Het is relevant, omdat heel Nederland er voor de toekomst lering uit kan trekken.”

De hoogleraar aan de TU Eindhoven is ervan overtuigd, dat ontwerpers van gebouwen en bruggen in Nederland te weinig aandacht hebben voor de invloeden van wind en weer. “De problemen met de Erasmusbrug zijn daarvan een nieuw bewijs. Die brug is toch meer dan een 'projectje'.”

De 'windtechnologie' is aan de aandacht van ontwerpers ontsnapt, meent Wisse. “In het civiele onderwijs is er door geldgebrek nog maar heel weinig aandacht voor wind. Een student krijgt in vijf jaar welgeteld één uur college over dit onderwerp. De ontwerpers merken niet meer dat er een probleemveld ligt. Dat is de eerste zonde. De tweede is dat Nederland op de internationale congressen over windtechnologie zwak is vertegenwoordigd. In 1983 publiceerden Japanse onderzoekers, als eersten, waardevolle gegevens over trillingen van tuien van bruggen, veroorzaakt door een combinatie van wind en regen. Nadien is de kennis hierover nog aanzienlijk vergroot. Het gedrag van de Erasmusbrug kan dus niet echt verrassend zijn.”

Ontwerpers van zowel alledaagse als bijzondere projecten werken met allerlei bouwvoorschriften die internationaal zijn ontwikkeld. “Bij doorsnee-woningen is dat uiteraard geen probleem”, zegt Wisse. “Maar bij bijzondere vormen is dat een heel gevaarlijke houding. Alle direct betrokken partijen raken verzeild in een grijs gebied. Juist daarom is het noodzaak tijdig te experimenteren in windtunnels. Dat gebeurt niet of te weinig. Een oorzaak daarvan is dat windtechnologen in het ontwerp- en bouwtraject niet op de goede plek staan. Proeven worden vaak in een te laat stadium ingezet. Het is een vorm van risico-management, dat in de bouw lastig is. Daarom moet ieder ontwerpproces goed worden beheerst. Wordt een gebouw te warm in de zomer? Hoe zit het met de ventilatie? Dat kun je beter bijtijds weten dan op een moment dat het lastig is veranderingen aan te brengen. Nu gaat het om een brug, maar op de Kop van Zuid en het KNSM-eiland praten we over de kwaliteit van het wonen. Daar is de bewoner het kind van de rekening: de windhinder.”

Wisse schat dat met een windonderzoek voor de tuien van de Erasmusbrug één miljoen gulden gemoeid zou zijn geweest. Proeven met een pyloon en brugdek, zoals Rotterdam wél heeft laten verrichten, kosten minder, weet hij. Of de beslissing een geldkwestie was, kan hij niet overzien. “Maar meer algemeen geldt dat budgetten heilig zijn. Terwijl de financiële gevolgen van het besluit niet te experimenteren fors kunnen zijn. In Aken zijn pas twee extra windtunnels in gebruik genomen, omdat men daar de vraag niet aan kon. Maar in Nederland, waar wind toch een even voorname rol speelt, is het al ongebruikelijk om de invloed van wind en regen op tuien te onderzoeken.”

Het Nationaal lucht- en ruimtevaartlaboratorium in Amsterdam bevestigt de visie van Wisse. Problemen zoals nu met de Erasmusbrug deden zich eerder voor met bruggen in Normandië en Hamburg. Rotterdam had kunnen weten dat de tuien door een combinatie van wind en regen in beweging konden komen, laat woordvoerder F. Sterk van het laboratorium weten. De praktijk leert echter, zegt hij, dat tuien van Nederlandse bruggen, zoals de Waalbrug bij Zaltbommel en de Willemsbrug in Rotterdam, niet in windtunnels worden getest.

De Rotterdamse bestuurders en technici, die op vragen de media en externe adviezen tot nu toe 'geen commentaar' laten horen, maken nu voor één keer een uitzondering. “Omdat veel ervaring bestaat met het gedrag van tuien en dit gedrag voorspelbaar is bij diverse windsnelheden, zijn deze inderdaad niet afzonderlijk in de windtunnel getest. Een combinatie van wind en regen op tuien (. . .) is niet op modelschaal in een windtunnel te simuleren. Dit kan alleen op ware grootte”, luidt de tekst van een niet ondertekende verklaring van de dienst Gemeentewerken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden