Erasmus wijst de weg in wereld vol geweld

"Niet dat ik het altijd eens ben met Erasmus", zegt Denker des Vaderlands Marli Huijer, "maar hij zou het Nederlandse voorzitterschap kunnen inspireren. Desiderius Erasmus (1466-1536) is een echte grootheid van Nederlandse bodem. Het is ongelooflijk hoeveel invloed zijn humanistische geschriften al hadden in de zestiende eeuw, een tijd dat Europa door godsdienstoorlogen werd verscheurd. Zijn 'Lof der zotheid' werd overal vertaald, net als zijn minder bekende 'De klacht van de vrede'. Juist dit boek is nu weer heel actueel. Want nu ook Europa wordt bedreigd door nóg meer aanslagen, groeit de behoefte wraak met wraak te vergelden. Dat zag je na 9/11 in de VS ook al gebeuren. Maar wie kritiek heeft op de retoriek van vergelding, krijgt zelf haat over zich heen. Dat overkwam David Van Reybrouck nadat hij premier Hollande had verweten na de aanslagen in Parijs het woord 'oorlog' in de mond te nemen - een term die Mark Rutte van hem overnam. Nederland zou 'in oorlog' zijn met de terroristen.

Erasmus blijft erbij dat agressie het beste bestreden kan worden met 'zachte krachten', en dus niet met contra-agressie. In 'De klacht van de vrede' schrijft hij: 'De oorzaken van de oorlog moeten terstond weggenomen worden. Sommige dingen moeten door de vingers gezien worden; welwillendheid zal welwillendheid uitlokken'. Erasmus is zelfs zó sterk gekant tegen oorlog dat hij het geen probleem vindt om de vrede te kopen - zeg maar een beetje te sjoemelen. Als daarmee het grotere kwaad van bloedvergieten afgewend kan worden, moet je daar niet moeilijk over doen. 'Soms moet de vrede gekocht worden. Wanneer u namelijk uitrekent wat een oorlog verslindt en hoevele burgers u van de ondergang kunt redden, zal de prijs toch niet te hoog schijnen, ook al moet u veel betalen, daar u - afgezien van het bloed van uw medeburgers - voor een oorlog veel meer had moeten besteden. Bereken eens hoeveel onheil u afgewend, hoeveel goeds u beschermd hebt, en u zult geen spijt hebben van de onkosten!' Die benadering past uitstekend bij de Hollandse koopmansgeest. Wat kost het en wat levert het op?

Natuurlijk is het met geweld afweren van oorlog soms onvermijdelijk. Als een land of groep echt bedreigd wordt door barbaren, móet je je wel verdedigen: de oorlog tegen Hitler was gerechtvaardigd. Maar in alle andere gevallen kun je beter zorgen dat het niet zover komt: je moet je actief inzetten voor vrede. Dat klinkt misschien hol of gemakkelijk, maar zo bedoelt Erasmus het niet. Hij had juist snoeiharde kritiek op christelijke tijdgenoten die vrede met de mond beleden, maar elkaar als puntje bij paaltje kwam te vuur en te zwaard bestreden. Het actief bevorderen van vrede betekent concreet: bedenken wát vrede precies is, wat vrede aan goeds oplevert en hoe we deze tot stand brengen en vasthouden. Dat kan, zo laat Erasmus zien, via wetten, onderhandelingen en samenwerking. En door wijze bestuurders te kiezen die geen persoonlijke belangen najagen en kunnen lachen om een belediging. Het wereldwijd tegengaan van oorlog zou de eerste opdracht van Europa moeten zijn. En dat sluit ook aan bij zijn reputatie als continent van vrede - die werd na 1945 alleen verbroken door de oorlog in voormalig Joegoslavië. Het vreedzaam oplossen van conflicten, daarin ligt nog altijd de kracht van Europa, daarop is ook onze welvaart gebouwd. Maar je moet wel alles op alles zetten om die boodschap van vrede handen en voeten te geven."

buitenland 13

Het jaar van het (Britse) volk

opinie 23 Commentaar

Letter&Geest 4

Europa is de weg kwijt

undefined

Mijn idee voor Europa

Nederland is sinds 1 januari een half jaar voorzitter van de Europese Unie. Volgens premier Rutte heeft Europa nu geen behoefte aan grote visies, maar vooral aan de aanpak van concrete problemen. Volgens anderen kan de EU wel wat extra inspiratie gebruiken. Een korte serie. Vandaag:

Marli Huijer Denker des Vaderlands

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden