Er zit een duif in ieder mens

Van onze redactie wetenschappen

Het resultaat vloekte met de kansberekening. Alsof de kinderen over een ingebouwd kompas beschikten, wezen ze te vaak voor toeval de goede kant op.

Maar merkwaardig genoeg bakten ze er weinig van als ze de blinde tocht met een magneetje op het hoofd maakten. Er schuilt een postduif in de mens, vermoeden psychologen sinds dat experiment van jaren geleden.

Maar het ingebouwde kompas werd nooit gevonden. Tot onderzoekers van het California Institute of Technology recent uit hersenen van zeven overledenen kristallen van het magnetische ijzerhoudende mineraal magnetiet isoleerden. Moeten we daaruit concluderen dat de mens net als een postduif een zintuig voor magnetisme heeft? Daar komt een zorgelijke vraag bij: kunnen apparaten met een elektromagnetisch veld in hun buurt veranderingen in de hersenen van de mens bewerkstelligen? Weg met de magnetron?

Die zorg leeft, sinds geavanceerde beeldvormingstechnieken als kernspinresonantie zo nu en dan onbegrepen resultaten opleveren. Ze lijken de aanwezigheid van een stoorzendertje te verraden. Als de magnetietkristallen in onze hersenen er verantwoordelijk voor zijn, is het ook denkbaar dat deze structuren in de hersenen veranderen onder invloed van de vele moderne apparaten met een elektromagnetisch veld eromheen. Zijn we nog wel veilig in het ziekenhuis of in de keuken?

Stel dat magnetietkristallen zijn betrokken bij het openen en sluiten van de ionenkanalen, zeg maar de postbuizen in de wand van elke lichaamscel. Het in- en uitgaande verkeer van chemische boodschappers zou er danig door verstoord kunnen raken. We moeten voorlopig maar gerust zijn, de kennis op dit gebied reikt geen haarbreed verder dan 'Stel dat, dan zou . . '.

Dat neemt niet weg dat de mens zich misschien gaat voegen in de stoet van weekdieren, honingbijen, bacterien, duiven en zalmen, die hun weg kunnen vinden met een antenne voor het aards magnetisch veld. De duif komt er mee thuis, een bij die uit eten is raakt er niet door verdwaald en bacterien zwemmen hun magnetische neus achterna op zoek naar voedingsrijke prut op de bodem van een meer.

Dat wij zo'n zintuig hebben is natuurlijk nog allerminst bewezen. Alleen gecontroleerd epidemiologisch onderzoek kan dat uitwijzen. Maar de bouwstenen ervoor zijn in elk geval aanwezig. Bij het isoleren van de magnetietkristallen zijn de onderzoekers uit California bijzonder omzichtig te werk gegaan. De hersenen van de overleden mensen werden met keramische instrumenten gelicht, om verontreiniging met minuscule deeltjes van magnetische materialen te voorkomen.

Daarna werden stukjes hersenen opgelost in een dichte glazen fles, waarop een sterke magneet was gemonteerd. Na een week zaten er kleine brokjes magnetiet tegen de binnenkant van het glas onder de magneet. Hard bewijs dus. Tegelijkertijd werden de magnetische eigenschappen van plakjes hersenen onderzocht. Het gaat hier vrijwel zeker om het mineraal magnetiet, bevestigde de magnetometer.

In alle regio's van de hersenen bleek het voor te komen, maar veruit de hoogste concentraties zaten in het hersenvlies: honderd miljoen magnetietkristallen per gram hersenvlies. Dat klinkt als veel, maar het is nog maar een minimale fractie van de totale hoeveelheid ijzer in hersenweefsel. Toch zou de invloed van elektromagnetische velden op zo'n klein beetje magnetiet in een enkele cel groot kunnen zijn. Alle reden, menen de wetenschappers uit California, om dit zintuig nader te inspecteren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden