Nutteloze kennis

Er zijn niet veel monniken meer over

Beeld rv

Monnickendam, Munnekezijl en Schiermonnikoog zijn drie van de negen plaatsen in Nederland met iets van 'monnik' in hun naam. Vroeger waren dat er veel meer - een naamlijst uit 1846 noemt er ruim tachtig, waarvan zo'n zestig voor polders, wateren, dijken en wegen.

Al die namen gaan terug op middeleeuwse kloosters. Dat waren in die tijd centra van wetenschap en ontginning. Voor het merendeel liggen die kloosters in de kustprovincies, vooral in Friesland en Groningen - grote delen daarvan zijn door monniken en lekenbroeders ontgonnen.

Door schenkingen, privileges en opbrengsten van ontginningen en waterbeheer waren veel van die kloosters erg rijk. Ten tijde van de Reformatie zijn ze vrijwel allemaal verlaten, verwoest of afgebroken. Een aardig voorbeeld is het klooster Monnikhuizen bij Arnhem. Het werd rond 1340 aan de Kartuizers geschonken door Hertog Reinald II van Gelre als boetedoening voor de duizenden Luikenaren die door zijn leger gedood waren in de bloedige slag bij Hoeselt in 1328. Het klooster kreeg veel aanzien en bezat meerdere goederen op de Veluwe en in de Betuwe. Geert Grote was er een geziene gast. Maar in 1572 werden de monniken verjaagd, waarna het klooster werd afgebroken.

Bekrompen kritiek

Het valt moeilijk te begrijpen hoe die rijkdom rijmde met de kloosterlijke idealen als gebed en onthechting. Soms lukte dat niet. Toen abt Eelco Liauckema in zijn klooster in Boxum schande sprak van het zuipen en het eten van vlees in de vastentijd, vonden zijn monniken dat bekrompen kritiek en sloegen hem dood.

Floris V bouwde voor zijn strijd tegen de West-Friezen drie burchten bij Alkmaar en verbond die in 1288 door een weg. Die weg werd later 'Munnikenweg' genoemd en bestaat deels nog. Alkmaarders met postcode 1823 wonen op historische, heilige grond!

Bekijk voor meer artikelen ons dossier: 'Nutteloze Kennis'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden