'Er zijn meer joden nodig'

Bekeren tot het jodendom moet makkelijker worden, vindt de Amerikaanse rabbijn Cukierkorn. Zijn Nederlandse collega’s beschouwt hij als obstakels, dus wil hij hier een vrijzinnige synagoge opzetten.

Hij ziet er hip uit met zijn pet en ringbaardje, achter zijn halve liter bier in een Amsterdams hotel. De Amerikaanse rabbijn Celso Cukierkorn komt net uit het Anne Frankhuis.

„Als die aardige heidenen die Anne en haar familie lieten onderduiken, nu bij een synagoge aankloppen, wordt de deur in hun gezicht dichtgeslagen. Dat is toch belachelijk? Je ziet vaak dat diegene die onderdrukt of misbruikt is in zijn jeugd, later zelf gaat onderdrukken. Bij de joden is dat niet anders.”

Rabbijn Cukierkorn heeft niet alleen kritiek, hij prijst zijn geloofsgenoten in Europa ook. „Ze hebben fantastisch werk geleverd door het antisemitisme aan de kaak te stellen. Maar ze staan niet meer open voor de cultuur waar ze in leven. Dan hoor je hier gewoon niet. Zo roepen we weer haat over ons af. We moeten ons niet afzonderen.”

Volgens Cukierkorn is het tijd om ’gevoelens jegens niet-joden aan de kaak te stellen’. „Antisemitisme is vrijheid van meningsuiting.” En voor een echte Amerikaan als Cukierkorn is die vrijheid heilig.

Hij hekelt niet alleen de onverdraagzaamheid van de joodse gemeenschap in Nederland, ook de islam moet het ontgelden. „Als bij jullie straks een op de drie kinderen moslim is, is dat niet goed voor jullie land.” Cukierkorn deelt de islamkritiek van PVV-leider Geert Wilders. „Ik mag hem wel. Kijk, jullie hebben een open, pluralistisch land. Dan moet je niet te veel mensen opnemen die niet open en pluralistisch zijn. In de VS is maar één plaats waar de islam groeit: in de gevangenis. Islam groeit waar wanhoop is.”

De bekeringsijver van Cukierkorn biedt, zegt hij, tegenwicht aan de islamisering. „Doel is om het aantal joden te laten groeien ten opzichte van andere minderheden zoals de moslims.”

De missie van de Amerikaan is duidelijk: er zijn meer joden nodig. „Door de Holocaust ging ons aantal sterk achteruit. We hebben nu ook nog eens lage geboorteaantallen en door de secularisatie vallen er joden af.” Bekeerlingen zoekt Cukierkorn niet alleen onder geseculariseerde joden. „Ik geloof dat er een enorme markt voor het jodendom is – het is de Bentley onder de religies. Het probleem is alleen dat we geen goede sales-afdeling hebben.”

Voor veel joden is ’bekeren’ een vies woord, maar niet voor Cukierkorn. „Het probleem is dat gedurende tweeduizend jaar bekeringen tot het jodendom strafbaar waren. Nu is dat eindelijk voorbij, dus leven we in een mooie tijd. Het jodendom is de enige juiste religie. De andere religies gaan over hoe je dood moet gaan. Wij vieren de waarden hoe te leven. Het jodendom gaat over persoonlijke verantwoordelijkheid, maar het is ook een verrotte club. Het is een racistische club. Als je mensen die van een andere achtergrond komen anders behandelt, dan is dat racisme. Nieuwe bekeerlingen zullen daar last van hebben.”

Celso Cukierkorn, telg uit een oud rabbijnengeslacht, heeft een missie. Het is wel een eenzame missie, erkent hij. „Ik ben een uitzondering, ook in de Verenigde Staten. Maar dat was Einstein ook.”

Aan de andere kant: er is op de religieuze markt veel te halen. „In de VS zijn veel mensen op zoek. Meer dan de helft is al eens van geloof veranderd. Een half miljoen Amerikanen is joods geworden.”

Cukierkorns bijdrage aan de bekeringsgolf is bescheiden. Vorig jaar, vertelt hij, heeft hij in Turijn en Milaan achttien respectievelijk twintig mensen laten uitkomen als jood. In 2007 baarde hij opzien door een bekeringsceremonie te leiden in het Adelaarsnest op de Obersalzberg, de plek waar Hitler de vernietiging van de joden plande.

Cukierkorn wil zijn activiteiten nu in Nederland versterken; zijn website www.convertingtojudaism.com – oogst: ’honderden bekeerlingen’ – heeft hij in het Nederlands laten vertalen. Daarnaast wil hij een Shalom House opzetten, een vrijzinnig alternatief voor de orthodoxe synagoges van Nederland, want daar kun je als geïnteresseerde niet-jood nauwelijks terecht, meent hij. „Waarom twijfelen ze daar altijd aan de oprechtheid van zo iemand en gaan ze ervan uit dat de motieven van een geboren jood legitiem zijn? Mensen denken dat het in de Thora draait om zaken als ’hou van je vrouw en je familie’, maar dat staat nergens. Weet je hoe vaak er wordt gezegd dat je van de bekeerling moet houden en hem niet moet onderdrukken? Zesendertig keer.”

In Nederland bekeerde Cukierkorn drie mensen. Het zou voor de hand liggen dat hij over de erkenning van hun status als jood én over de vestiging van een nieuwe synagoge heeft gesproken met Nederlandse rabbijnen. Maar dat is niet zo. Cukierkorn: „Ik wil niet met ze praten. Ze zijn het probleem, niet de oplossing.”

Via internet kwam Daniël (niet zijn echte naam) in contact met Cukierkorn. Het calvinisme uit zijn jeugd stond hem tegen. „Daarin is de mens niet geneigd tot enig goeds. In het jodendom is de mens zowel goed als slecht.”

Toen Daniël aangaf te willen uitkomen als jood, hield rabbijn Cukierkorn hem eerst op afstand, vertelt Daniël. „Je moet aantonen dat het menens is. Ik kreeg van hem een pakket met lesmateriaal en moest moeilijke e-mails beantwoorden, zodat hij wist dat ik oprecht was. In de synagoge moest ik de praktische kanten leren en daarvan foto’s naar de rabbi sturen.”

Daniël bekeerde zich tijdens het Europese bekeringsseminar Oberzalsberg in Berchtesgaden – een locatie met een heftig naziverleden, de plaats van Hitlers ’Adelaarsnest’. „Cukierkorn bracht een Thora-rol mee die de Poolse Holocaust had overleefd. Dat vond ik heel mooi.”

Daniël verscheen voor de Beet Dien (’huis van gerechtigheid’), twee rabbijnen en een voorzanger die hem vragen stelden ’om te testen of het in alle oprechtheid gebeurde’.

Daniël was in Nederland al besneden, dus volstond een prikje waar eens de voorhuid zat; het bloedde een beetje. Daarna was er het rituele bad, de mikwe. In een luxehotel was een bron met bergwater. „Ik werd drie keer ondergedompeld. Naakt. Ten slotte moest ik een handtekening zetten onder een Hebreeuws certificaat. Ik kon het niet helemaal lezen. Dit certificaat neem ik nu mee als ik bij een synagoge wil horen. Dan hoop ik maar dat ze het erkennen.”

In de synagoge waar Daniël zich een tijdje thuis voelde, telde de mikwe niet; hij moest opnieuw een bad nemen, want in Duitsland was het water niet koosjer geweest.

Inmiddels is Daniël naar Antwerpen verhuisd en heeft zich – nadat hij het hele ritueel uit Berchtesgaden had moeten overdoen – aangesloten bij zeer orthodoxe joden. Daniël wil niet meer met de ’liberale’ Cukierkorn worden geassocieerd.

Hij deed gioer (uitkomen) bij Cukierkorn en heet nu Raphael Ben Avraham (46).

Eerst probeerde hij het bij de liberaal joodse gemeente in Den Haag, maar na het eerste gesprek ’herkende de rabbijn me niet meer, en de keer daarna wilde hij me niet meer zien’. „Ik was volgens hem niet welkom in de joodse gemeenschap. Het grootste deel van joods Nederland heeft een trauma. Daardoor is het gesloten en xenofoob. Zelfs tegen Israëli’s zijn ze argwanend. Het Nederlands jodendom is bekrompen, kliekerig. Er wordt veel geroddeld.”

Er zijn, zegt Ben Avraham, „christenen die zeggen dat ze naar de synagoge komen omdat Jezus joods was, of omdat ze een schuldgevoel aan de Tweede Wereldoorlog hebben overgehouden. Dat vind ik zo borderline”.

Avraham liet zich buiten Nederland bekeren, met zijn hele gezin bij Cukierkorn in Miami. „Ik noem mezelf nu reformed jood. Dat is nog iets vrijer dan liberaal. De liberalen in Nederland zijn eigenlijk heel conservatief.”

Koosjer leven heeft Avrham een tijdje geprobeerd, maar hij hield het niet vol. Wel viert hij de feestdagen – chanoeka, pesach en yom kippur – maar een synagoge ziet hij zelden van binnen. „Ik houd van anonimiteit.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden