Er zijn genoeg hoofden te krijgen in Nederland, volgens het AMC

Anatomieles op de snijzaal van het UMCG in Groningen. Beeld reyer boxem
Anatomieles op de snijzaal van het UMCG in Groningen.Beeld reyer boxem

Het AMC in Amsterdam verwacht geen tekort aan lichaamsdelen voor het geneeskundeonderwijs, nu het ziekenhuis gestopt is die te importeren uit de Verenigde Staten.

Marten van de Wier

Het academisch ziekenhuis stopte met het gebruik van Amerikaanse hoofden naar aanleiding van de uitzending van tv-programma ‘Nieuwsuur’ zaterdag en publicaties van persbureau Reuters eerder.

Het AMC liet tien jaar menselijke hoofden uit Amerika komen voor het keel-neus-en-oor-onderwijs, de laatste jaren zo’n vijftig per jaar. Ook het Rotterdamse Erasmus MC is gestopt met het importeren van lichaamsdelen uit het buitenland.

Volgens ‘Nieuwsuur’ werden nabestaanden in Amerika vooraf niet goed geïnformeerd door de commerciële bedrijven die de lichaamsdelen verkopen. Zo zouden ze niet altijd weten dat de gedoneerde lichamen over de hele wereld verhandeld worden.

Veruit de meeste lichamen die worden gebruikt in het Nederlandse geneeskundeonderwijs komen van Nederlandse donoren, vertelt Roelof Jan Oostra, hoogleraar anatomie bij het Amsterdam UMC, locatie AMC. Hij is verantwoordelijk voor de lichamen die in Nederland ter beschikking van het AMC worden gesteld voor gebruik in het onderwijs. Nederlandse lichamen worden niet verhandeld en gaan niet de grens over, benadrukt hij.

Kunt u ook die vijftig hoofden per jaar gaan leveren aan de afdeling kno?

“Ik vermoed dat dat geen problemen geeft. We moeten nog horen wat ze precies nodig hebben. Wij hebben als AMC zesduizend mensen die rondlopen met een codicil, waarin staat dat ze hun lichaam aan ons willen nalaten. Jaarlijks komen er na overlijden tussen de 150 en 200 lichamen binnen.”

Waarom deed kno dan een beroep op Amerikaanse bedrijven?

“In 2008 deed de afdeling ze een verzoek, maar toen konden we de benodigde hoeveelheid niet leveren. Daarna hebben ze hun heil elders gezocht. Wij zijn er niet meer bij betrokken geweest. Inmiddels hebben wij een surplus. In de afgelopen twintig jaar is het aanbod gestegen. We kunnen daardoor ook vaker materiaal leveren voor medische trainingen voor specialisten of het trainen van nieuwe operatietechnieken. Als er te weinig is, gaat de opleiding tot basisarts altijd voor.”

Het aanbod is zelfs zo groot, dat academische ziekenhuizen soms geen nieuwe donoren meer aannemen. Hebt u ook wel eens een aannamestop?

“Wel eens, maar dat is altijd tijdelijk. Tot er weer een groot practicum is waarbij veel materiaal nodig is, zoals de cursus borst-buik-bekken voor een eerstejaarsgroep van 350 studenten. Dan gebruiken we wel vijftig tot zestig lichamen. Die gebruiken we dan ook voor een volgend practicum, over het bewegingsapparaat.”

Is het altijd nodig om met echte lichamen te oefenen?

“Je gebruikt een combinatie van leermiddelen: niet alleen anatomie, ook geprepareerde modellen en anatomische atlassen. Ik weet dat bij ons, in vergelijking met andere onderwijsinstanties, anatomie een vrij grote rol speelt in het curriculum. Het komt het dichtst in de buurt van de levende mens. Studenten kunnen zo ook de verschillen zien tussen de ene en andere mens. Structuren in het lichaam hebben soms hele andere afmetingen. En ze leren de correlatie tussen organen en hun omgeving.”

Waarom neemt het aantal lichaamsdonoren toe?

“Ik denk dat het een combinatie is van idealisme en pragmatisme. Mensen hebben steeds meer een pragmatische kijk op wat er met hun lichaam moet gebeuren na hun dood. Ze vinden dat hun lichaam meer waarde kan hebben als ze het doneren.”

Bent u bang dat donoren zich nu gaan terugtrekken, naar aanleiding van de publiciteit?

“Ik heb nog geen reacties gehad van de mensen in ons bestand. Maar ik verwacht ook niet dat dat gebeurt, want dit ging niet om ons materiaal. Bij ons doneren mensen bewust aan het AMC. Alleen als ze daarmee akkoord gaan, kan het ook naar andere instituten in Nederland, bijvoorbeeld het Leids Universitair Medisch Centrum. Maar het gaat nooit de grens over, en er wordt alleen betaald voor onkosten, zoals het vervoer naar Leiden.”

Lees ook:

Selectie bij studie geneeskunde levert geen betere studenten dan loting

Selectie aan de poort bij de studie geneeskunde leidt niet tot betere studieresultaten. De overstap van centrale loting naar selectie van geneeskundestudenten heeft daarmee niet het effect waarop voorstanders van deze verandering hadden gehoopt.

De dood laat ook de anatoom niet koud

Wie zijn lichaam ter beschikking stelt aan de wetenschap, belandt uiteindelijk op de snijzaal - domein van preparateurs en anatomen. Zij geven zelf de voorkeur aan een andere eindbestemming. Waarom?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden