'Er zijn geen audities in Nederland. Nul komma nul'

Wat merken mensen thuis en op het werk van de crisis? Trouw tekent hun ervaringen op. Vandaag violiste Radka Dohnalova (37).

'Ik had een droombaan", zegt Radka Dohnalova. Tien jaar lang was zij violiste bij Holland Symfonia, een veelzijdig orkest dat onder meer het Nationale Ballet begeleidde. Sinds januari zit ze thuis: ze is wegbezuinigd, net als twee derde van haar collega's.

Dat is niet zomaar zuur voor de geboren Tsjechische, die de viool met liefde, volharding en talent wist te bedwingen. Met haar baan verloor ze ook het vertrouwen dat ze elders, op vaste basis, als musicus aan de slag kan. "Ik heb mijn passie gehad."

Wat klinkt dat somber! Liggen er dan geen kansen bij andere orkesten? Dohnalova schudt haar hoofd. "Mijn buurman werkt bij een waterbedrijf. Hij zei: 'Dan ga je toch in Groningen solliciteren?' Hij heeft geen benul. Er zíjn geen audities in Nederland. Nul komma nul."

En al waren die er wel, dan is deze ervaren violiste met haar 37 jaar al 'veel te oud'. "Ik hoor van collega's dat ze bij het Concertgebouworkest alleen jonge musici aannemen. Die zijn goedkoper, fris en kneedbaar."

Dan gaat ze toch vioolles geven? "Dat zegt iederéén. Maar dat is een wezenlijk ander vak." Dohnalova kijkt er niet erg enthousiast bij. Losse concerten geven, schnabbelen, dat doet ze nog wel. "Maar daarvan alleen kan ik niet leven." Als ze zuinig is, kan ze met haar ontslagvergoeding en WW-uitkering nog tweeënhalf jaar vooruit. Daarna moet ze haar brood weer zelf verdienen. Met wat? "Op mijn solistendiploma staat met grote letters: 'Vak: viool'." Voor iets anders heeft ze geen papieren.

Toch oriënteert ze zich nu op een nieuwe carrière. Opticien, is dat een alternatief? "Dan moet ik eerst twee jaar een opleiding volgen, oké. Maar in de advertenties lees ik: twee jaar relevante werkervaring gevraagd." Tsja.

Aan de pabo heeft Dohnalova, die moeder van drie kinderen is, ook wel gedacht. "Maar ik ben geen native speaker, dat werkt tegen me, denk ik, dat moet ik nog uitzoeken." Graag zou ze werken in de bibliotheek, tussen boeken voelt ze zich gelukkig. Alleen: ook die moet bezuinigen.

Doktersassistente, tandartsassistente? Zoiets dan maar, omdat het moet? Haar man Harry-Imre Dijkstra (43), klarinettist, muziekdocent en reisleider, becommentarieert de zoektocht van zijn vrouw. "Je hoort het, hè, het is echt van harte allemaal."

Zelf is Dijkstra als musicus zzp'er; misschien maakt dat hem laconieker dan zijn temperamentvolle, om haar droombaan rouwende vrouw. Er komen heus wel kansen, denkt hij, de zon gaat wel weer schijnen. Al is hij over één ding net zo somber als Dohnalova: de tijdgeest die cultuur niet hoog in het vaandel heeft staan, de vox populi die steeds luider verkondigt dat kunst er niet toe doet. "De algemene opinie is bijzonder negatief. Het belang van kunst wordt totaal onderschat."

Daarvan heeft Dohnalova flink last gehad, vertelt ze. Op allerlei plekken, live en op internet, worden zij en haar collega's als profiteurs weggezet. "Mensen schrijven: 'Ik ben bakker, ik krijg ook geen subsidie'. Of 'Neem toch een fatsoenlijke baan.'" De violiste ging zich schamen: "Ik dacht: ben ik echt een uitvreter? Waarschijnlijk wel, als zoveel procent van de mensen dat vindt."

Nu heeft de bakker dus zijn zin: ook de musicus krijgt niet langer subsidie.

Door haar ontslagregeling is verhuizen nog niet nodig
Het verlies van haar droombaan heeft ook een voordeel voor violiste Radka Dohnalova: nu heeft ze meer tijd voor haar kinderen Eline Carla (1), Veronika (9) en Daniel (12). De laatste zit al in de eerste klas van het gymnasium, de jongste hangt nog graag aan moeders rokken.

"Radka vindt het geweldig om thuis te zijn met een kind", vertelt haar man Harry-Imre Dijkstra. "Maar ik óók." Dat schuurt nog wel eens, omdat Dohnalova - uit nervositeit over het gezins- inkomen - met haar man steeds weer begint over méér geld, meer vast werk. "Ik zou willen dat Harry nog een diploma Duits of Engels haalt", vertelt ze. "Want hij is zo slim, en het is een leuke man, hij kan zo op een school gaan werken. Maar hij dóet het niet!"

Voorlopig blijft Dijkstra, van nature optimistisch en niet bang, gewoon doen wat hij leuk vindt: muziek maken, muzikale reizen begeleiden. Dankzij de ontslagregeling van Holland Symfonia is Dohnalova's inkomen nog een tijdje veilig gesteld.

Daarna moeten ze een list hebben verzonnen, want met minder geld kan het gezin, dat in een koophuis woont en dus belast is met een hypotheek, niet toe.

Orkesten: gefuseerd of opgeheven
Holland Symfonia is in 2002 ontstaan uit een fusie van het Noordhollands Philharmonisch Orkest en het Nederlands Balletorkest en telde 140 musici.

In 2012 werd de concerttaak van Holland Symfonia (vaste bespeler van onder andere de Philharmonie in Haarlem) opgeheven en moest het als louter begeleidingsorkest voor dans verder. Het heet nu Orkest van Het Nationale Ballet en telt slechts 45 vaste musici. Meer musici moeten nu voor elke productie op freelancebasis worden ingehuurd.

In de zomer van dit jaar verdwijnt ook de Radio Kamer Filharmonie, een orkest van 70 musici. Bij de omroep blijft alleen het Radio Filharmonisch Orkest over.

Het Residentie Orkest in Den Haag moet vanaf september 2013 sterk inkrimpen en gaat terug van circa 100 naar 75 musici. Voor omvangrijke composities van bijvoorbeeld Mahler moet voortaan worden samengewerkt met het Rotterdams Philharmonisch Orkest.

Het Brabants Orkest en het Limburgs Symfonie Orkest moeten vanaf september 2013 fuseren tot het Orkest van het Zuiden; dat betekent een groot verlies van arbeidsplaatsen.

In 1986 al fuseerden het Amsterdams Philharmonisch Orkest, het Utrechts Symfonie Orkest en het Nederlands Kamer Orkest tot het Nederlands Philharmonisch Orkest.

Het Orkest van het Noorden is eveneens een fusieorkest uit die tijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden