'Er zat vast eigenbelang bij, maar de Marshallhulp gaf ons land hoop'

Daniël van de Ven maakte op 26 april 1948 deze foto tijdens de ceremonie bij de overdracht van de eerste lading Marshallhulp in Rotterdam. Beeld *

Na 70 jaar komt er vandaag in Rotterdam eindelijk een herdenking van de Marshallhulp.

De Noordam was in de vroege ochtend van 26 april 1948 de pieren van Hoek van Holland nog niet voorbij of de vuurpijlen knalden in de donkere hemel. Het schip bracht de eerste lading van de Marshallhulp naar Rotterdam, een feit dat door het verpauperde volk uitbundig werd gevierd. Vandaag wordt hier voor het eerst bij stilgestaan in Rotterdam.

Drie jaren waren sinds de bevrijding verstreken. De puinhopen waren opgeruimd, maar de herbouw van Nederland kwam langzaam op gang. De Duitse bezetters hadden het land berooid en zwaar beschadigd achtergelaten. Het waren jaren van tucht en ascese, bijna alles was op de bon. De helpende hand kwam uit de Verenigde Staten dankzij het initiatief van minister van buitenlandse zaken George Marshall.

De tekst gaat verder onder de foto.

De MS Noordam II. Beeld Wikimedia

Nederland zou iets meer dan een miljard dollar krijgen, tachtig procent gift en twintig procent lening. Behalve geld kwamen er ook goederen. De Noordam had in zijn ruim vierduizend ton graan, vierhonderd ton soja-olie en landbouwmachines zoals tractors. Nederlanders waren dolblij. Kort daarop stonden in kranten foto's van bakkers die trots de broden lieten zien die zij van het Marshallgraan hadden gebakken.

Propaganda

Alle kranten pakten uit met de gebeurtenis in uitgerekend het platgebombardeerde Rotterdam. In de loods Philadelphia aan de Wilhelminakade stonden zo'n zeshonderd genodigden die, volgens Trouw, hulde brachten aan 'den groten Amerikaanse staatsman George Marshall'.

Alleen de communistische krant De Waarheid sloeg een andere toon aan. Ze vonden dat 'de tarwe dienst deed als propaganda voor de Amerikaanse democratie'. Over de opmerking van minister Van den Brink dat ondanks de hulp de soberheid in Nederland nog wel even zou voortduren, schreef de verslaggever: "Dit is begrijpelijk wanneer men weet dat het Amerikaanse graan beduidend duurder is dan het Russische."

Een van de weinige getuigen die over deze dag kan vertellen is Rotterdammer Daniël van de Ven, die als 18-jarig 'brutaal broekie' de foto maakte die bij dit stuk staat. Hij was kort daarvoor begonnen als freelance fotograaf die aan Rotterdamse kranten zijn foto's sleet. "Ik wist niet wat ik zag toen ik de loods binnenkwam", zegt hij zeventig jaar later. "Het was er gezellig. De harmonie van de Holland Amerika Lijn stond te spelen en iedereen was opgetogen. Overal hingen vlaggen."

In de hoeken stonden spotlights. "Dat waren onvoorstelbare dingen. Op een stellage zag ik naast een gigantische filmcamera een man staan met achterop zijn jas 'director'. In mijn beste Engels vroeg ik of ik bij hem mocht staan voor een foto. Als een echte Yank knauwde hij: 'All right'. Het was gewoon Hollywood aan de Maas."

Kritisch

Hij hoorde talloze 'hoogwaardigheidsbekleders', zoals ministers, de Rotterdamse burgemeester en de Amerikaanse ambassadeur, dr. Baruch, die voorspelde dat Nederland snel zou herrijzen. De hulp zag hij als het 'beste antwoord op de vijanden van de democratie'. Uiteindelijk kreeg minister Mansholt van landbouw symbolisch een baaltje graan overhandigd.

Zeventig jaar later zal de huidige Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra het symposium 'Eerbetoon Marshall Hulp' in Hotel New York bijwonen. Ook burgemeester Aboutaleb en fotograaf Daniël van de Ven komen op deze eerste herdenking. Initiator is Willem Post, Amerika-deskundige van Clingendael, die vindt dat Nederland veel te zuinig is geweest met zijn huldebetoon aan de Marshallhulp.

"Eind jaren zestig was ik, zoals velen, kritisch op het optreden van de Amerikanen in Vietnam. Dan zei mijn vader altijd: 'Kan zijn, maar na de oorlog hebben zij ons maar mooi uit de penarie geholpen'. Dat ben ik nooit vergeten."

Later is Post zich gaan verdiepen in die hulpplannen. "Over het economische effect van het plan op Nederland kun je van mening verschillen", zegt hij. "Maar het heeft beslist een groot psychologisch effect gehad. Het gaf ons land hoop. Natuurlijk speelde bij Amerikanen voor een deel eigenbelang mee. Maar er zat ook een idealistisch element bij en daar wil ik bij stilstaan."

Lees meer historische verhalen op trouw.nl/geschiedenis

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden