Déjà Vu

Er waren eerder nobele en dwaze acties rond die kostbare Da Vinci

'Salvator mundi' bracht bij veilinghuis Christie's 380 miljoen euro op.Beeld EPA

Bij elk bericht over Leonardo da Vinci's 'Salvator mundi' en het astronomische bedrag waarvoor het schilderij van eigenaar wisselde, komt ook weer even die veiling in 1958 ter sprake. 

De koper betaalde destijds 45 Britse ponden voor het werk. Omgerekend naar de huidige geldwaarde is dat nog geen duizend euro, een vriendenprijsje in vergelijking met de 380 miljoen euro van afgelopen woensdag.

Die 45 Britse ponden hadden niets te maken met de miskenning van het genie Da Vinci in 1958. Het origineel van 'Salvator mundi' was in de loop van vijf eeuwen simpelweg verdwenen onder prutswerk van matige restauratoren. Geen kenner bracht het in die staat in verband met de hand van de Italiaanse meester of zijn leerlingen.

De waarde van echte werken van de Italiaanse uomo universalis was destijds al groot. Zo groot dat de in financiële nood verkerende Royal Academy of Arts in Londen in 1962 via veilinghuis Sotheby's probeerde om Da Vinci's schets met Maria en Anna met hun kinderen Jezus en Johannes de Doper te verkopen. Voor het destijds bijna tweehonderd jaar oude instituut, opgericht om de tentoonstelling van, het onderwijs in en het debat over kunst te bevorderen, was het een noodgreep. De tekening (1.60 bij 1 meter) lijkt een voorstudie voor een schilderij van Maria, Anna en Jezus (zonder Johannes), in bezit van het Louvre. Achthonderdduizend Britse ponden moest het kunstobject opbrengen.

De schets paarde heiligheid (Jezus, nog op schoot bij zijn moeder, is al druk met het zegenen van Johannes) aan een zeer menselijk familietafereel. De kracht van die combinatie werd versterkt door Da Vinci's vakmanschap: als een ware Renaissance-kunstenaar speelde hij met perspectiefwerking en licht en donker.

Aandacht

Alle rumoer rondom de voorgenomen verkoop van de schets zorgde voor verhoogde belangstelling voor het werk. In een paar maanden tijd kwam een kwart miljoen bezoekers kijken. Artistieke waarde is aardig. Geldwaarde spreekt helaas vaak nog meer tot de verbeelding.

Veel Britten reageerden verontwaardigd op de plannen van de Royal Academy of Arts. Dat dit werk, in de achttiende eeuw gekocht door de Engelse ambassadeur in Venetië, mogelijk het land zou verlaten vond menigeen een onaanvaardbare gedachte. Kranten maanden tot crowdfunding. Met die acties en bijdragen van onder meer The National Art Collections Fund, opgericht en bedoeld voor het behoud en de verwerving van belangrijke kunst, werd het vereiste bedrag opgehaald. De Da Vinci bleef in de National Gallery.

Alle aandacht voor zijn schets had ook keerzijden. In hetzelfde jaar 1962 gooide een Duitse kunstenaar, genaamd Franz Weng, een ongeopende pot inkt naar de tekening. Het glas van de pot bleef heel. Het beschermglas voor de schets, waarop de inkt afketste, vertoonde na de actie een barst. Weng, die een dag eerder al een poging had gedaan om zijn vrouw te vermoorden, kwam uiteindelijk niet voor de rechter. Onderzoek wees uit dat hij ontoerekeningsvatbaar was.

Een kwart eeuw later, in 1987, volgde een nieuwe aanslag. Oud-militair Robert Cambridge richtte vlak voor sluitingstijd zijn afgezaagde geweer op de Da Vinci en joeg Maria een kogel door het hart. Dit keer was de veronderstelde waarde van de schets wel degelijk onderdeel van het motief. Cambridge verklaarde een statement te willen maken: terwijl in musea de verdiensten van de mensheid werden geëxposeerd, verslechterden de politieke, sociale en economische omstandigheden in Groot-Brittannië in zijn ogen op onaanvaardbare wijze. Ook deze man kwam niet voor de rechter. Hij werd voor jaren opgesloten in een psychiatrische inrichting. Het gat in het hart van Maria werd op vernuftige wijze snippertje voor snippertje gedicht door restauratoren.

Lees ook: Astronomisch bedrag maakt schilderij van Da Vinci het duurste ter wereld

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden