Column

Er vliegen opeens wel erg veel proefballonnen door de lucht die de randen van de wet opzoeken

Stevo Akkerman Beeld Trouw
Stevo AkkermanBeeld Trouw

Is het toeval of is ergens in Den Haag op een onbewaakt ogenblik besloten de rechtsstaat af te schaffen? Er vliegen opeens wel erg veel proefballonnen, notities, maatregelen en wetsvoorstellen door de lucht die de randen van de (Grond)wet opzoeken of er gewoon rechtstreeks tegenin gaan.

Even dacht ik dat het allemaal weer aan de VVD lag, maar dan doe ik andere partijen tekort. Het gaat ook niet alleen om de huidige coalitie; bij de oogst van een paar dagen kranten lezen zit ook de zaak van de Nederlandse steun aan Syrische rebellen, een erfenis van het vorige kabinet, om precies te zijn van PvdA-minister Koenders.

Men wist van specifieke rebellengroepen dat die zich schuldig maakten aan mensenrechtenschendingen, maar zette toch door, meldde Trouw gisteren. Was het daarom dat het kabinet besloot maar liever geen advies te vragen aan hoogleraar André Nollkaemper, de speciale volkenrechtelijke adviseur?

Altijd lastig

Nu Kamerleden hem alsnog hebben gevraagd zich erover te buigen, zegt hij dit: “De rechtsstaat geldt in Nederland, maar ook voor ons buitenlands beleid. Het is heel gevaarlijk om, wanneer het even lastig wordt, het recht terzijde te schuiven.”

Dat is het punt: het is altijd even lastig. Je wilt iets doen, liefst iets nuttigs, daarvoor ben je in de politiek gegaan, en dan blijken er internationale verdragen te bestaan, volkenrechtelijke principes, Europese richtlijnen, grondwetten, rechters, een Raad van State, adviesorganen, senatoren en oppositieleden – kortom: iedereen spant samen om jouw daadkracht om zeep te helpen. Het is de ondraaglijke traagheid van de democratie, en die is des te ergerlijker nu populisten roepen dat zij het wel even zullen fiksen zodra ze aan de macht zijn. En dus besluit je gewoon door de stootblokken van het openbaar bestuur heen te breken.

Moet er vanwege het gevaar van aanslagen scherper toezicht komen op vuurwapens? En is het democratisch gezien lastig speciale wetten te maken voor moslims? Dan geven we politiechefs de bevoegdheid mensen te screenen op ‘ras, etniciteit en politieke of religieuze overtuiging’. Voorstel van minister Grapperhaus, CDA. Kampen achterstandswijken nog steeds met achterstanden? Hup, alle kinderen vanaf 1 jaar verplicht naar de opvang om ze onze waarden bij te brengen. En dubbelzware straffen voor criminelen in die wijken (Dijkhoff, VVD). Moet er worden gesneden in de rechtsbijstand? Weg met de gesubsidieerde advocaat voor mensen die hun ontslag willen aanvechten of een conflict hebben met de overheid. Laat ze op de vrije markt maar hulp zoeken (minister Sander Dekker, VVD).

Hindermacht omzeilen

Zo ontstaan er, om een boektitel van Grapperhaus te citeren, ‘rafels aan de rechtsstaat’. Dat gevaar bestaat in een democratie altijd, omdat de regerende klasse van nature zal proberen de ingebouwde ‘hindermacht’ te omzeilen of uit te schakelen. Lukt dat, dan is het resultaat een lege democratie. Die bastaardvariant is wereldwijd in opmars en de Nederlandse politiek is er niet immuun voor, maar eigenlijk past het niet bij onze waarden, toch?

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de 'keiharde nuance' en het 'onverbiddelijke enerzijds-anderzijds' preekt. Zijn andere columns vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden