Er valt weer wat te kiezen

Weet u al welk groene doel u het komend jaar wilt steunen? Trouw introduceert de Groene Wijzer, een overzicht van de tien bekendste organisaties in Nederland.

Nog maar weinig Nederlanders blijven hun hele leven trouw aan dezelfde milieu- of dierenbeschermingsorganisatie. Ze 'shoppen' in de decembermaand tussen de groene doelen, om hun keuze voor het volgende jaar te maken. Dat kiezen is eenvoudiger geworden, doordat de organisaties in het heftige politieke debat over natuur en milieu een eigen positie hebben moeten innemen.

Vormden de clubs twee jaar geleden nog een 'groene brij' met zo'n beetje hetzelfde doel, nu hebben zij onder druk van bezuinigingen gewerkt aan een eigen profiel. Er is onderscheid ontstaan tussen de rekkelijke en de precieze, tussen de politieke en pragmatische, en de actievoerende en lobbyende organisaties.

Als hulp voor de zoekende lezer, de eerste Groene Wijzer, een Trouw-overzicht van de tien bekendste organisaties.

Verloren of wonnen zij aanhangers? Waar maakten zij zich het afgelopen jaar hard voor, en via welke weg? En belangrijker: wat zijn hun plannen voor 2012?

Wereld Natuur Fonds
Aanhang 2010 910.000 2011 915.000

Dat de aanhang van het Wereld Natuur Fonds is toegenomen, is opmerkelijk te noemen. Zette de organisatie zich voorheen in voor aaibare dieren in verre landen (wie kan daar tegen zijn?), het afgelopen jaar profileerde WNF zich juist als de beschermer van Nederlandse natuur en sloeg een harde toon aan richting politiek. Dat kan het WNF ook, omdat het niet afhankelijk is van overheidssubsidie. De vraag is eerder of de achterban dat op prijs stelt. Het antwoord is een voorlopig 'ja'. Directeur Johan van de Gronden trapte het jaar 2011 in Trouw af toen hij in februari een zespuntenplan voor de natuur presenteerde. De overheid zou op afstand moeten, en natuurorganisaties met hulp van het bedrijfsleven moeten kiezen voor drie megareservaten: delta, bos en duin. Zijn collega's waren niet onverdeeld enthousiast, maar Van de Gronden verraste vriend en vijand toen het WNF bekendmaakte partner te worden van het provincie Flevoland bij de aanleg van het Oostvaarderswold.

Het kabinet heeft dan wel gezegd dat er een streep doorgaat, maar dan leggen we die verbinding gewoon zelf aan, aldus Van de Gronden. Deze verbindingszone dwars door Flevoland past perfect in zijn visie op de megareservaten. Komend jaar zullen we daar meer van horen. Terwijl de directeur met kroonprins Willem-Alexander op Groenland kampeerde en milieu-afspraken maakt met de grote Nederlandse bedrijven, kapittelde hij VVD-leider Blok openlijk op zijn weinig liberale koers als het gaat om natuur. Het zou de VVD sieren als de partij de rancuneuze Bleker eens tot de orde riep, schreef hij in Trouw. Dat is onmiskenbaar een nieuw geluid van WNF.

Vogelbescherming
Aanhang 2010 152.705 2011 152.656

Vogelbescherming heeft een moeilijk jaar achter de rug. De organisatie was de motor achter het Ganzenakkoord tussen zeven maatschappelijke organisaties dat voorzag in het doden van 100.000 ganzen, om de overlast tegen te gaan en tegelijkertijd de jacht te stoppen. Voor veel leden is elke gedode gans er een te veel. Maar directeur Fred Wouters stond voor zijn zaak en heeft hen keer op keer uitgelegd dat met de dood van de 100.000, de andere ganzen worden gered.

Die vasthoudendheid heeft hem in elk geval geen leden gekost, zijn aanhang is nagenoeg stabiel gebleven. Jammer voor Wouters was dat de jagers zich op het laatste moment uit het Ganzenakkoord terugtrokken, en staatssecretaris Bleker (landbouw) heeft laten weten niets in deze overeenkomst te zien. De nieuwe Natuurwet voorziet juist in ruimere jachtmogelijkheden. Vogelbescherming ageert scherp tegen deze nieuwe wet, en zal komend jaar Bleker ook nog op een ander dossier tegenkomen. Zij is namelijk naar de rechter gestapt om natuurherstel in de Westerschelde af te dwingen, lees: de Hedwigepolder moet onder water. Het kabinet besloot dit jaar hiervan af te zien, terwijl Nederland internationaal verplicht is alternatieve maatregelen te nemen voor de verdieping van de vaargeul. De rechtszaak zal vermoedelijk in februari dienen. Vogelbescherming zorgt voor de nodige aandacht.

Dierenbescherming
Aanhang 2010 196.102 2011 186.586

Een kleine tienduizend aanhangers eraf, toch was Dierenbescherming dit jaar volop in de debat aanwezig. Het was opvallend dat niet een directeur van een natuurbeschermings- organisatie afgelopen maand een zwartboek over de nieuwe Natuurwet aanbood, maar directeur Frank Dales bij staatssecretaris Bleker mocht aanschuiven. Volgens Dales heeft Bleker een jagershart, en voert hij de discussie over de Natuurwet niet op basis van feiten, maar uit emotie. Duidelijke taal voor iemand die een algemene organisatie vertegenwoordigt. Bleker zegde Dales toe dat de smient in elk geval van de jachtlijst zal worden gehaald. 'One down, eleven to go', aldus Dales, die op meer fronten duidelijk was. Hij riep bijvoorbeeld de leden van Vogelbescherming op tégen het Ganzen-akkoord te stemmen. Een curieuze stap, maar het tekent de profilering. Natuurorganisaties mogen in hun algemeenheid dezelfde doelen nastreven, onderling mag er best debat zijn over de weg naar dat doel. Van de dierenpolitie moet Dales niets hebben ('kartonnen loket'), maar nu deze organisatie een feit is, werkt zijn inspectie er wel mee samen. Zo pragmatisch is Dales' organisatie ook wel weer.

Datzelfde pragmatisme is terug te zien in de schappen van de supermarkt, die dit jaar op grote schaal het 'beter leven-kenmerk' introduceerde. Het aantal sterren op de verpakking geeft het niveau van dierenwelzijn van koe, kip en varken aan die onder het cellofaan verpakt zitten. Via de consument opent Dierenbescherming zo de jacht op de bio-industrie. Wordt in 2012 vervolgd.

Natuurmonumenten
Aanhang: 2010 767.000 2011 728.000

Opnieuw heeft Natuurmonumenten een fors aantal leden verloren, maar in vergelijking met de grote teruggang in vorige jaren begint het verlies wel af te vlakken. Dat mag ook wel, want de organisatie van Jan Jaap de Graeff doet er alles aan om groot en invloedrijk te blijven. Een grote publiekscampagne met de slogan 'Komt dat zien' moet Nederlanders weer de waarde van natuur tonen, en dat is niet iets wat er zo maar is, maar waarin geïnvesteerd moet worden. Natuurmonumenten was altijd wat voorzichtig in haar uitingen, en daardoor onzichtbaar, maar nu is het roer helemaal om. De Graeff voert openlijk oppositie tegen het kabinet, maar komt ook met alternatieven. Zo heeft zijn organisatie zelf aangegeven welke natuurgebieden niet mogen lijden onder bezuinigingen, en waar het beheer op een laag pitje mag.

Natuurmonumenten is ook weer actiegroep geworden. Met de bevolking heeft de organisatie zich verzet tegen de aanleg van de Blankenburgtunnel door oud veenweidegebied tussen Vlaardingen en Maassluis. Natuurmonumenten tekende ook het zogeheten Ganzenakkoord, dat voorziet in een eenmalig afschot van 100.000 ganzen, om verdere jacht te voorkomen. De organisatie zoekt door samenwerking met commerciële partners naar alternatieve financiering. Met de Hema en De Telegraaf, maar deze maand gaat er ook van elke Ikea-kerstboom 1 euro naar de club uit 's Graveland. In 2012 zal Natuurmonumenten deze koers uitbouwen: wijzen op het belang van natuur, actie waar nodig, en minder afhankelijk van de overheid. Zo zijn zij ze in 1905 immers ook begonnen.

De12Landschappen
Aanhang 2010 300.463 2011 302.000

Ze zijn vooral regionaal bekend, maar de twaalf particuliere natuurbeschermers samen zijn met 100.000 hectare terrein een van de grootste beheerders van Nederland. Ze spelen een grote rol bij de uitvoering van de Ecologische Hoofdstructuur en de internationaal beschermde Natura 2000-gebieden. De achterban groeit op dit moment, maar dat komt vooral door lokale initiatieven. Moeder-organisatie De12Landschappen ondersteunt de provinciale afdelingen én is het ontvangstloket voor de subsidie die jaarlijks en in ruimte mate door de Postcode Loterij wordt verstrekt.

De provinciale landschappen zijn vooral populair omdat ze investeren in de regio van de donateur. Een Zeeuw die schenkt aan het Zeeuwse landschap, weet dat van zijn geld de natuur in Zeeuws-Vlaanderen wordt beheerd, of de bloem-dijken in de Zak van Zuid-Beveland. Flevolandschap participeert bijvoorbeeld in de ontwikkeling van het Oostvaarderswold dat hierboven onder het kopje WNF staat beschreven. En de fans van het Geldersch Landschap weten dat van hun geld 'hun' Veluwe wordt gekoesterd. De koepelorganisatie zal in 2012 vooral ten strijde trekken tegen de Natuurwet van Bleker.

Greenpeace
Aanhang 2010 502.000 2011 475.000

Schone energie, sterke bossen, levende oceanen, een gifvrije wereld en duurzame landbouw. Het zijn grote doelen die Greenpeace nastreeft, en met de populistische tegenwind die er waait, wordt die strijd er niet gemakkelijk op. Maar met een aanhang van net iets minder dan een half miljoen Nederlanders wordt het vertrek van deze organisatie uit Nederland, zoals de PVV wenst, niet erg waarschijnlijk. Greenpeace Nederland maakte dit jaar vooral werk van de strijd tegen kernenergie en haalde de publiciteit door de 'ludieke' actie aan het spoor bij Vlissingen.

Verder strijdt zij met lokale organisaties tegen de kolencentrale van RWE/Essent in Groningen. Natuurlijk is Greenpeace momenteel bij de klimaattop in Durban, en bij de rechtszaak tegen Trafigura dat in hoger beroep terechtstaat voor het transport van chemisch afval naar Ivoorkust. Maar de organisatie viel dit jaar vooral op door 'consumentenacties'. Met publicitaire druk kreeg ze merken als Puma, Nike en Adidas zover om een einde te maken aan het lozen van giftig, uit de textielindustrie afkomstig afvalwater, onder meer in China. En Lego, Mattel (van Barbie) en Hasbro, de fabrikant van Transformers, gebruiken geen karton meer afkomstig van bomen uit het regenwoud. Met 140 organisaties in Brazilië zet Greenpeace zich in voor behoud van de Amazone. Met het Wereldkampioenschap voetbal in 2014 en de Olympische Spelen in 2016 zullen we daar vast meer van horen.

Stichting AAP
Aanhang 2010 125.529 2011 128.933

Stichting AAP in Almere blijft een enorm aantal leden en donateurs houden, afgezet tegen het 'beperkte' doel dat zij nastreeft. Dat komt misschien door de aaibaarheid van de naamgever. De organisatie runt een Europees opvangcentrum voor apen en andere uitheemse dieren afkomstig van de illegale handel, proefdierlaboratoria, circussen of louche dierentuinen. Sommige komen rechtstreeks van particulieren die dachten iets schattigs in huis te hebben gehaald, maar dat 'iets' groeide uit tot een dier dat niet meer te hanteren was. AAP doet de zorg voor wasberen, stinkdieren en prairiehondjes er ook bij. Vaak zijn de dieren ernstig mishandeld of verwaarloosd. Bij AAP krijgen zij professionele verzorging die ze nodig hebben om weer op verhaal te komen. Het uiteindelijke doel is om de dieren geestelijk en lichamelijk gezond te maken en ze daarna te herplaatsen in een natuurlijker omgeving, in een reservaat of gerenommeerde dierentuin. Ook in 2012.

Waddenvereniging
Aanhang 2010 44.671

2011 45.452

Geen slecht jaar voor de Waddenvereniging, dat zal de nieuwe directeur Arjan Berkhuysen deugd doen. De organisatie die het publiek doorgaans wijst op de schoonheid van wadplaten, geulen en prielen, moest dit jaar volop aan de bak bij het afwenden van gevaren die het uiterst gevoelige natuurgebied bedreigen. Deze zomer liet de relatief kleine organisatie van zich horen toen het Marsdiep, het stuk Waddenzee tussen Den Helder en Texel, dreigde te worden omgetoverd tot een circuit voor de wereldkampioenschappen powerboat-racen. Dat kan niet doorgaan, dacht de Waddenvereniging en ondernam juridische actie. De organisator van het festijn, aanvankelijk gesteund door de gemeente Den Helder en de milieugedeputeerde van Noord-Holland, zag zich genoodzaakt de races op het laatste moment af te gelasten, omdat de onzekerheid die de juridische schermutseling meebracht de werving van sponsors in de weg zat.

De Waddenvereniging probeert in samenwerking met andere natuur- en milieuclubs de bouw van de kolencentrale van Essent tegen te houden en zij keert zich tegen de afvalinstallatie van Omrin in Harlingen. Heeft de Waddenvereniging zich daarmee van natuurorganisatie tot milieuclub ontwikkeld? Nee: speerpunt voor volgend jaar is de vraag hoe het gevoelige Waddengebied kan meegroeien met de zeespiegelstijging die door de klimaatverandering wordt verwacht.

Milieudefensie
Aanhang 2010 84.909,

2011 82.454

Een beperkte teruggang in achterban voor Milieudefensie, maar de organisatie benadrukt dat vooral de donateurs zijn afgenomen, en dat het aantal leden juist is gestegen van 34.000 naar 42.000. Een wat steviger rugdekking, als het ware. Hoewel de organisatie actief blijft met onderwerpen als bestrijdingsmiddelen, biomassa en luchtkwaliteit, profileert Milieudefensie zich steeds meer op het onderwerp duurzame voeding. Ook dit jaar hield zij weer een zogeheten EKO-telling waaruit blijkt dat de Nederlandse supermarkten in één jaar tijd hun aanbod van fairtrade producten met 40 procent hebben vergroot. Ook het aanbod van biologische producten maakte een groei-spurt door, een stijging van 30 procent.

Maar Milieudefensie ijvert vooral voor een landelijk verbod op mega-stallen, omdat deze een duurzame veehouderij in de weg zouden staan. Zes Miss Piggy's in een bak met modder vroegen begin deze maand staats- secretaris Bleker actie te ondernemen tegen deze schaalvergroting in de veehouderij. Een onderwerp dat in 2012 veelvuldig zal terugkeren.

Wakker Dier
Aanhang 2010 23.512

2011 26.500

Niet gek, drieduizend donateurs erbij voor deze 'stem van de vergeten dieren in de Nederlandse vee-industrie'. Maar daar hebben dan ook wel wat voor gedaan. Mede door de inspanningen van Wakker Dier verdwenen de legbatterijeieren uit de schappen van de supermarkt, kwam er een gegarandeerde weidegang voor steeds meer koeien, worden biggetjes niet meer onverdoofd gecastreerd en verdween mishandelde paling uit de meeste schappen.

De organisatie bracht dierentuinen in verlegenheid door hen erop te wijzen dat in de restaurants op hun terrein niet-biologisch vlees en bedreigde paling werd verkocht. Deze maand bleek dat de dierenparken in grote haast biologische snacks hebben geïntroduceerd. Maar de meest in het oog springende actie is toch wel het verzet van Wakker Dier tegen de kiloknaller, een woord dat in Van Dale is opgenomen. Het goedkope vlees uit de vee-industrie zal in 2012 het mikpunt van acties blijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden