Er staat een paard in de oven

(Trouw) Beeld
(Trouw)

Fabriek De Blauwe Kamer maakte vroeger twee miljoen bakstenen per maand. Maar nu verovert de natuur terrein terug. Wortels kruipen over het verlaten complex, en er staan paarden in de oven.

Hans Marijnissen

’Zitten hier krokodillen?” Struinend over de paadjes heb je het gevoel dat je elk moment door zo’n beest de plomp kan worden in gesleurd om op een van de eilandjes opgepeuzeld te worden.

Natuurlijk kom je op een wandeling in Nederland geen krokodillen tegen, maar de vraag is zo gek nog niet. Natuurgebied De Blauwe Kamer tussen Rhenen en Wageningen lijkt soms op een tropisch moeras, zeker in de warme zomenmaanden.

Geen krokodillen dus, maar wat zit er dan in het water? Op de lange houten brug naar de vogelhut kun je op je buik gaan liggen en zo prima het leven in het water bekijken. Er hoppen groene kikkers op de modderige oever, er zitten extra dikke kikkervisjes in het water, schaatsenrijders glijden voorbij, en opeens floept er een enorme vis weg. Wat was dat, een karper?

Het natuurgebied aan de Nederrijn is zo nat omdat Het Utrechts Landschap hier de zomerdijk heeft laten doorsteken. Gelukkig hebben ze de winterdijk laten staan. Bij hoog water komt de rivier het gebied in tot die winterdijk, en als die zich weer terugtrekt, blijft er veel water in de poelen staan. Die poelen zijn weer erg aantrekkelijk voor vissen en insecten, en voor vogels die vissen en insecten eten en graag willen nestelen in het dichte riet. In de vogelhut verderop staan allerlei borden met daarop de soorten die hier leven. Het krioelt er van de aalscholvers, maar als je geluk hebt, zie je ook lepelaars of een ijsvogeltje.

Dit rivieroever-reservaat is zo’n 165 voetbalvelden groot, en bestond vroeger uit uiterwaarden: grasland dat door de zomerdijk beschermd werd tegen de rivier. Het heet De Blauwe Kamer omdat vroeger op deze plek een steenfabriek met die naam stond. Het wemelde hier in de vorige eeuw van de steenfabrieken. Ze stonden allemaal langs de rivier omdat de uit de bergen meegevoerde klei makkelijk langs de oever kon worden weggehaald. Steenfabriek De Blauwe Kamer maakte tot 1975 wel 500.000 stenen per week.

Op deze wandeling kom je onderweg allerlei gebouwtjes tegen die bij de fabriek gehoord hebben. En grappig genoeg laten de ruïnes zien waarom bakstenen zo waardevol zijn. Alleen de bakstenen muren staan er nog, al het hout is weggerot en de daken zijn ingestort. Heel vroeger bouwden mensen huizen van alleen maar hout en riet, maar die waren niet stevig en vlogen makkelijk in brand. In bergachtige gebieden hakten ze stenen uit de rotsen, en bouwden daar de muren van. Maar dat is een zwaar karwei. De Romeinen fabriceerden uiteindelijk de eerste bakstenen in Nederland. Huizen van baksteen zijn stevig, minder brandbaar, en bakstenen hoef je gelukkig niet uit rotsen te hakken.

De grote oven van De Blauwe Kamer is helemaal bewaard gebeleven. Je kunt hem vinden door naar de grote schoorsteen te lopen die boven de boomtoppen uitsteekt. Bij warm weer gaan de konik-paarden die hier rondlopen in de ovenruimtes staan. Vinden ze lekker koel. Het is wel even schrikken als je dat niet van te voren weet.

De pikdonkere ruimte heeft een gebogen plafond, zodat de oven goed stevig is. Hier werden de van klei gemaakte stenen hoog opgestapeld, de oven ging aan zodat de stenen werden gebakken. Vervolgens ging de oven weer uit, konden de stenen afkoelen, en werd de lading weer naar buiten gebracht. Tegenwoordig doen ze dat een stuk slimmer. Een moderne tunneloven staat altijd aan, en de stenen rijden er op oven-wagons langzaam doorheen. De reis door de oven kan dagen duren, maar zo kun je wel 24 uur per dag bakken.

Natuur en bakstenen zijn eigenlijk elkaars vijanden. Veel natuur is de afgelopen jaren verdwenen, omdat er gebouwd moest worden. Maar in De Blauwe Kamer kun je zien dat als je de natuur weer zijn gang laat gaan, zij gebied terugverovert op de stenen. Op de ingestorte daken, in de voegen: overal kruipen wortels en groeien plantjes. Over honderd jaar kan alleen een archeoloog de steenfabriek terugvinden.

null Beeld
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden