'Er moet ruimte komen voor het onvolmaakte'

Van een onzer verslaggeefsters LUNTEREN - De ethica prof. dr. M. Verkerk voelde zich dinsdag een beetje in de rol van dominee gemanoeuvreerd, toen zij haar cultuurfilosofische beschouwing over het zieke lichaam en de dood had gehouden.

Haar pleidooi voor een andere bestaansvisie, waarin na drie eeuwen verlicht westers denken (weer) ruimte komt voor het onvolmaakte, had bij sommige toehoorders namelijk de verwachting gewekt dat zij zo'n alternatieve visie ook op zak had.

Daarin moest ze de leden van de protestantse sector van de VGVZ (Vereniging van geestelijk verzorgers in zorginstellingen), die in Lunteren hun jaarlijkse conferentie hielden, echter teleurstellen. Het is toch niet aan de filosofie, hield zij hen voor, om antwoorden te formuleren op zingevingsvragen en een andere visie te ontwikkelen op het menselijk bestaan? “De filosofie heeft er juist zo onder te lijden dat ze géén antwoorden heeft. Is het niet eerder zo dat de theologíe nog iets te bieden zou moeten hebben in dit seculiere denken?” De geestelijk verzorgers, die allemaal theologie hebben gestudeerd, verwezen dit appèl maar wat graag door naar hun broeders en zusters die van de theologie hun vak hebben gemaakt.

Toch stuurde Marian Verkerk hen niet helemaal het bos in met hun verlegenheid ten opzichte van de heersende cultuursituatie. Na een somber stemmende schets van het moderne westerse denken, dat in de drie eeuwen sinds de Verlichting het zieke lichaam en de dood in toenemende mate beschouwt als iets onvolmaakts dat er eigenlijk niet zou moeten zijn, deed zij namelijk ook suggesties hoe los te komen uit dit denken.

In ieder geval zouden we àf moeten van het medisch-technologische imperatief. Dat betekent dat we de opvatting moeten laten varen dat het in ons vermogen zou liggen over het menselijk bestaan te beschikken en het lichaam volledig te beheersen. We moeten af van het idee, vindt Verkerk, dat onvolmaakte lichamen vervolmaakt moeten worden en dat chronische ziekten, handicaps en het sterven van de mens het resultaat zouden zijn van “het falen van het westerse wetenschappelijk project van het beheersen van de natuur”.

De filosoof Daniel Callahan pleit voor een nieuw natuurbegrip om een uitweg te vinden uit dit moderne medisch-technologische beheersingsdenken. “Callahan”, aldus Verkerk, “signaleert dat de opvatting dat ziekte en dood gebeurtenissen zijn die ons 'overkomen', en dus onafhankelijke, natuurlijke biologische processen zijn, steeds meer naar de achtergrond verdwijnt. Ziekte en dood worden in toenemende mate beschouwd als gevolgen van ons handelen of juist het nalaten daarvan. In de ogen van veel artsen is het bij desbetreffende patiënten niet de ziekte die leidt tot hun dood, maar bij voorbeeld het stopzetten van de beademingsmachine. Waar Callahan nu voor pleit, is het introduceren van de natuur als 'tegenspeler' van de zelfbepalende moderne mens. De natuur als iets wat zijn eigen normering met zich meebrengt, zoals een brok steen met z'n hardere en brozere plekken randvoorwaarden stelt aan de scheppende beeldhouwer.”

Ook de ethica Trudy van Asperen wijst een uitweg. Zij stelt voor de 'broosheid van het leven' te introduceren. Het menselijk bestaan is ook volgens haar te ver doorgeschoten naar oneindigheid en volmaaktheid. Misschien ís onze macht wel oneinig en moeten we juist daarom daaraan bewust grenzen stellen, haalde Verkerk Van Asperen aan. Haar eigen vluchtweg uit het moderne westerse denken luidt simpel: “Aanvaard de onvolmaaktheid van het bestaan. Dan kan je leven zinvol en volmaakt worden.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden