Er mag literair best veel in China

Bondskanselier Angela Merkel spreekt de gasten toe tijdens de opening van de 61ste Frankfurter Buchmesse, die vandaag officieel van start gaat. (FOTO AFP)Beeld AFP

De drie populairste schrijvers van China zijn gast op de Frankfurter Buchmesse. Er mag in China veel meer geschreven worden dan wij in Nederland denken, zegt vertaler Mark Leenhouts.

Natuurlijk is er censuur in China. „Maar er is geen bureau dat duidelijke regels afvaardigt. Het is een ondoorzichtig geheel met gradaties. Schrijvers zoeken steeds de grenzen op”, zegt vertaler van diverse Chinese romans naar het Nederlands, dr. Mark Leenhouts.

Na de dood van Mao in 1976 begon de bloei van de moderne literatuur. „De censuur was twintig jaar geleden veel strenger dan vijftien jaar geleden.” Toen moesten auteurs nog zelfkritieken schrijven als hun werk niet door de partijbeugel kon. „En het gaat er de laatste jaren weer veel soepeler aan toe dan toen.”

Een in China populair genre, dat amper is vertaald, betreft jeugdverhalen, die tieners verslinden. Jongerenauteur Guo Jing Ming (26) werd miljonair met zijn liefdesromans. Daaraan zal bijgedragen hebben dat politiek hem geen fluit interesseert.

Verrassender is dat ook romans over corruptie enorm geliefd zijn. „De Communistische Partij onderkent hoe erg partijleden zich verrijken. Het is ook een signaal van de leiding dat dit in de literatuur mag worden aangepakt”, verklaart Leenhouts. In het algemeen zijn religie, politiek, minderheden en pornografie gevoelige onderwerpen.

Zo is het niet raadzaam om over de alleenheerschappij van de partij te beginnen. Dat deed bijvoorbeeld auteur Yan Lianke met zijn recente roman ’Dien het Volk’, over Mao. „Dat is verkort in een tijdschrift gedrukt en werd opvallend snel verboden. Yan heeft met tien romans een enorme staat van dienst in China, maar ging hier toch te ver.” Yan is een van de schrijvers die van China niet naar Frankfurt mocht komen. „Maar zijn boek over het aidsschandaal rond arme bloeddonoren mocht na een half jaar wachttijd wél verschijnen.”

De literaire traditie van China, die verder teruggaat dan de oude Grieken, kenmerkt zich van oudsher door een sterk engagement. Leenhouts: „In die tijd zagen dichters en schrijvers hun werk al als middel om ruchtbaarheid te geven aan onrecht. Dat weet de overheid ook, dus is de censuur alert.”

Jaarlijks komen er in China duizenden romans uit, waarvan er in een goed jaar zo’n tien in het Nederlands worden vertaald. „Het is een enorm leesland, met een rijke literaire cultuur.” Elke stad heeft één à twee boekenplaza’s die zo groot zijn als de Bijenkorf. „Daar hangen, staan en zitten groepen jongeren te lezen.”

De top drie in China bestaat momenteel uit Mo Yan (1955), Su Tong (1963) en Yu Hua (1960). Zij zijn overigens ook in het buitenland gelauwerd, én verfilmd. ’Het Rode Korenveld’ (Mo), ’Raise the red Lantern’ (Su) en ’Lifetimes’ (Yu) zijn voor filmliefhebbers bekende kost.

„Mo is al vaker genoemd voor de Nobelprijs. Hij schrijft bijvoorbeeld dat de communisten uit de beginjaren heus niet van die helden waren en geeft zo een andere draai aan de officiële partijgeschiedenis.” De drie mogen wél naar Frankfurt komen, hoe kritisch ze ook zijn.

Yu’s roman ’Broers’ komt binnenkort in het Nederlands uit, en is hét succes van de laatste vijf jaar. „Hij zet de waanzin van de Culturele Revolutie af tegen de koopgekte van nu. Als je het op de juist manier doet, mag er veel meer dan wij denken”, besluit Leenhouts.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden