Er liggen Wadden voor de Duitse kust

Gerrit Jan Zwier verhaalt over dorpen en streken in het noorden van Duitsland

Ze hebben niet allemaal een vuurtoren, maar keurig aangeharkt zijn ze wel. Dat maakt de Duitse Waddeneilanden anders dan de Nederlandse. Veel Nederlanders weten dat niet, sterker: ze weten amper dat die eilanden bestaan. In zijn 'Pension Waldidylle. Het noorden van Duitsland herontdekt' zet antropoloog-geograaf Gerrit Jan Zwier de Duitse eilanden uitvoerig op de kaart. Op eco-eiland Juist, waar geen auto's mogen komen, ruikt het naar de mest van trekpaarden die voor de huifkar gespannen worden. Op Spiekeroog is zelfs de fiets taboe. Op Norderney struikel je over de chique winkels. Rügen heeft een schitterende kalkkust, Helgoland imponerende kliffen.

Maar een eiland zonder vuurtoren? Dat is, schrijft Zwier streng, "als een glas bier zonder schuim, als een schaap zonder vacht. Het is alsof de ziel ontbreekt". Uit zijn beschrijvingen stijgt het beeld op van mooie maar ook opgepoetste eilanden, iets té ijverig voorzien van informatie- en verbodsborden. Ook het in 1945 door de Britten gebombardeerde Helgoland is nu netjes op orde. Het zal komen door de core business - kuren - en natuurlijk ook doordat de eilanden Duits zijn.

Meteen aan het begin vraagt Zwier zich af waarom de Duitse Wadden zo onbekend zijn bij Nederlanders. Een antwoord geeft hij niet. Vreemd is wel dat er recentelijk zo weinig over is geschreven, terwijl over Duitsland als geheel juist vrij veel is verschenen, zoals 'De sympathieke reus' van Kees Versluis, (2008). Over Duitse regio's verschenen boeken als 'Gespleten land. Omzwervingen langs Oder en Neisse' van Annemieke Hendriks (2005) en 'Het Lied van de Eems' van Aafke Steenhuis (2011).

Zwier is een 'impressionistisch reiziger', zo verklaart hij in het voorwoord. Hij laat zich graag meeslepen door de pittoreske sfeer van, bijvoorbeeld, een dorpje ergens op het Noord-Duitse platteland. Om ons vervolgens te confronteren met plaatselijke 'Jodenhaat en oorlogsellende'. Wat moet je daarmee in een boek dat mensen wil verleiden een streek te bezoeken? Er bij stilstaan natuurlijk, en dat is wat Zwier dan ook doet. Zo beschrijft hij hoe in Pirna bij de Elbe in een landhuis geestelijk gehandicapten zijn vergast (Zwier schrijft: honderden, maar het waren er duizenden). Behalve aan erfgoed van de nazi's besteedt hij aandacht aan andere verschrikkingen, zoals de heksenvervolgingen in het zestiende en zeventiende-eeuwse Würzburg.

Würzburg? Dat ligt echt niet in het noorden van Duitsland. Waar Zwier het over wil hebben is niet altijd even duidelijk. In het begin van 'Pension Waldidylle' is dat helder, als het over de Waddeneilanden gaat, en ook nog als Zwier naar het zuiden afzakt, naar de Harz. Hierover schreef de door hem geliefde dichter Heinrich Heine in 'De Harzreis' uit 1826. Er loopt een Heine-wandelpad naar de hoogste top. Zwier houdt zoveel van die dichter dat hij tweemaal hetzelfde citaat gebruikt. Hij is verder gesteld op de schilder Caspar David Friedrich, en wat blijkt: er is in de Harz ook een wandeltocht naar hem vernoemd.

Tot zover is de voorliefde van de schrijver duidelijk. Maar waarom zoekt hij zijn heil later in Monschau en niet in Münster? En waarom heeft Berlijn wel Zwiers aandacht en Hamburg niet? Dresden, waar de schrijver diep ingaat op de bombardementen in 1945, kan nog net, geografisch gezien. Berlijn ook, maar twee pagina's voor deze wereldstad is een gotspe. Temeer omdat hij alleen al aan het eiland Norderney ruim tien pagina's zijn besteedt.

Waarom is eigenlijk voor Noord-Duitsland gekozen? En de ondertitel 'Het noorden van Duitsland herontdekt', waar slaat die op? Is die regio dan zo lang aan onze aandacht ontsnapt? Zwiers luchthartige toon leidt soms tot rare zinnen en onduidelijke passages.

Voor de reiziger die naar de Duitse Waddeneilanden gaat, maakt het allemaal niet uit. Die komt aan zijn trekken, omdat 'Pension Wald- idylle' daar consequent en volledig over is.

Gerrit Jan Zwier: Pension Waldidylle. Het noorden van Duitsland herontdekt. Met foto's van Dolph Kessler. Atlas Contact, Amsterdam; 192 blz. euro 21,99

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden