'Er liggen goede dingen in het verschiet'

Zijn overleden moeder, het water of genade, daarover zingt Broeder Dieleman. De vrijgemaakt-gereformeerde kerk van zijn jeugd in Zeeuws-Vlaanderen heeft hij achter zich gelaten, ongelovigen zijn 'veel aardiger'. Maar Dieleman vertelt zijn kinderen wel dat oma in de hemel is.

Broeder Dieleman schrijft en zingt Zeeuwse liedjes. Op zijn debuutalbum 'Alles is ijdelheid' gaat het over water, wolken en nog iets wat die streek kenmerkt: geloof.

Voor je bij hem bent moet je eerst het eiland over, de polders door. In een smal straatje in Middelburg doet Dieleman (36) de deur open. Grote man, wollen pet, brede lach. 'Tonnie', stelt hij zich voor. Broeder is zijn artiestennaam.

Naast de drempel liggen de tegels dicht bezaaid met as. Vergeten te vegen, verontschuldigt hij zich. Bij een sigaret kijkt hij ernstig. Zijn album, vertelt Dieleman, heeft hij opgedragen aan zijn overleden moeder. Een eerbetoon: daar was het allemaal om te doen. Dat er meer belangstelling is voor zijn afvalligheid - Dieleman verliet de vrijgemaakt-gereformeerde kerk in Axel, Zeeuws-Vlaanderen - vindt hij lastig. "Ik praat er nauwelijks over. Ook niet met mijn vrouw, die atheïstisch is. Wat ze nu in interviews met me leest is allemaal nieuw voor haar."

Om de zoveel tijd staat hij ergens halverwege een zin op van zijn stoel om de muziek harder te zetten. Hij laat iets van de band 16 Horsepower horen - de klanken doen hem denken aan zijn strenggelovige komaf. Dieleman zingt met gesloten ogen mee: "The devil... is in... his eyes". Pas als het nummer stopt is hij weer terug. "Echt heel mooi, dit. Dreigend en troostend tegelijk. Ik denk dat het geluid van je jeugd sowieso troost, ook al is het nog zo donker."

Morgen weet ik meer van 't leven Water drienkn, liefde geevn He he he (uit: 'Morgen')
"Van kindsaf aan snapte ik al niet hoe ik moest geloven. Wat is dat, geloven? Moet je dan constant aan iets denken? Moet je God in je hartje voelen? Moet je geloven dat ongelovigen naar de hel gaan? Dat is absurd. Vanaf m'n achttiende ben ik niet meer naar de kerk geweest, en op m'n 24ste heb ik me laten uitschrijven.

"Ik wilde er graag bij horen, maar dat lukte niet. Ik was anders. Op een gegeven moment heb ik een inleiding op de jeugdvereniging gehouden over wat houden van God betekent. Dat vonden ze echt raar hoor. Maar voor mij was het een serieuze vraag. Ik houd ook van mijn moeder. Maar ik vond haar ook wel eens stom. Hoe werkt dat dan? Moet je voor God een ander soort liefde voelen? Ik sloeg m'n zusje ook wel eens, maar van haar hield ik ook. Snap je? Liefde is zo groots, dat valt helemaal niet te omschrijven. Maar in de kerk wordt het heel simpel gebracht; van God moet je houden, punt.

"Nee, ik voel me niet bevrijd. Er blijft toch altijd een soort angst achter. Voor de hel. Eeuwig branden. Tandengeknars. Geweeklaag. Die dingen zijn niet van de een op de andere dag weg. Door een kinderlijk schuldgevoel heeft het jaren geduurd voor ik de zondagsrust durfde te schenden. Nee, verstandelijk geloof ik niet meer, maar gevoelsmatig werkt het niet zo."

En ze vergeeft me Aolles da 'd ik è gedaon Ze is nie dôod, ze is opgestaon (Uit: 'Genade')
"Het is nu zeven jaar geleden dat mijn moeder overleed. Kanker. Met het liedje 'Genade' heb ik geprobeerd een rare cultus over m'n moeder te maken. Ik maak het verdriet van de mensen om me heen er belachelijk mee, zo van: 'Ze is helemaal niet dood man - wat zit je nou te bazelen?'

"Mijn vader heeft een hersenbloeding gehad en kan daardoor niet praten. Dus had ik veel gesprekken met mijn moeder. Ruzie, ook. Over de kerk als systeem van sociale controle. Maar ik heb me pas laten uitschrijven toen ik wist dat zij er okee mee was.

"Tegen mijn kinderen zeg ik dat oma in de hemel is. Misschien geloof ik dat zelf ook nog wel, ergens. Maar dat maakt het nog niet waar, hè? De hemel kan alles zijn. Geloof is nu een thema geworden, maar dat was heel m'n bedoeling niet. Mijn plaat gaat over meer: de dood van mijn moeder, depressief zijn, mijn kinderen, gevoelens die iedereen heeft.

"Ik ben nooit volledig ergens over uitgedacht. Wie ben ik dan om ook maar enige uitspraak te doen over hoe het leven in elkaar steekt, of over wat ons overstijgt? Ik ben daar huiverig voor. Misschien bedenk ik morgen wel dat ik weer volledig christelijk word. Dat doet er ook niet echt toe.

"Je kunt in mijn liedjes horen wat je wilt: ik noem het veralgemeniseerde gospel. Een gelovige zal er christelijke dingen in lezen. En wie depressief is zal denken: het gaat over beter worden. En Zeeuwen horen er Zeeland in.

"Ik vind het fijn als het er niet toe doet of iets waar is. Singer-songwriter Bonnie 'Prince' Billy zei: 'It's the song, not the singer'. Ik zoek naar iets overstijgends, dat ik niet helemaal kan bevatten. Muziek maken is daarvoor de ultieme manier."

Onze lieve vrouwe van de polder Laot ons nie alleen Bid voor ons (Uit: 'O.L.V. van de polder')
"Ik was niet plotseling alleen toen ik van mijn geloof viel; geleidelijk kreeg ik minder christelijke mensen om me heen. Ongelovigen waren veel aardiger: het was hun gewoon om mij te doen, en niet om het geloof. Als iemand me mocht was dat niet omdat ik toevallig tot dezelfde groep hoorde. Het was opener, liefdevoller. Uiterlijkheden deden er niet toe; het maakte niet uit of ik blowde of te laat thuis kwam. Je wilt geaccepteerd worden. In de kerk moest ik daar altijd veel voor doen. Geloven, om te beginnen, en alle dingen die erbij komen.

"Nu heb ik het toch voortdurend over dat geloof, hè? Het irritante is: ik krijg er na het uitkomen van mijn album veel post over van gelovigen. Mijn tante stuurde me een kaartje - daar heb ik zo op lopen mopperen en vloeken. Moet je 't zien? Het moet hier ergens zijn. Er staat op: 'Alles komt altijd goed. Jezus'. En dan ook nog even refereren aan m'n dooie moeder. Nou, dan ben je gewoon naar. Ze vraagt niet: 'Hee Tonnie, hoe is het met jou, hoe is het met je kinders?' Nee, niks niet van dat al. Hè, jammer, ik kan 'm niet meer vinden."

Ergens halverwege het album begeleidt een opgewekte banjo een gekopieerd fragment van een ouderwets prekenbandje. Met lange halen klaagt een dominee: 'Heb je dat ook wel 'es dat je zegt: ik zou m'n hart er wel uit willen trekken. Ik zou 't wel op de vuilnis willen werpen. Zo'n ellendig hart. Wie zou me verlossen uit het lichaam? Deze dood. Ik, ellendig mens.' Geen vrijgemaakt-gereformeerde preek, maar onmiskenbaar de stem van een dominee uit de Gereformeerde Gemeenten, een paar kerkgenootschappen zwaarder.

"Nee, die fragmenten komen niet uit mijn kerk. Ik heb een bups prekenbandjes gekocht bij de tweedehandswinkel, omdat het fenomeen me fascineert. En ik zie niet zoveel verschil tussen die twee kerken. Bij ons moest je geloven. Bij hen moet je het licht zien. In de Gereformeerde Gemeenten zetten ze het iets dikker aan, in de preken. Ik gebruik het omdat het voor een buitenstaander iets meer beeld geeft. Het gaat me er niet om die religieuze dreiging over te brengen. Iedereen is bang. Bang voor het water, voor je baas, je vrouw, jezelf - ga maar na."

Om de bocht ligt er genade Komt het vallen uit de lucht Misschien als sneeuw (Uit: 'Morgen')
"Ik ben depressief, ja. Er zijn tijden dat het zich fysiek uit, dan kan ik niks. Ik ben iemand van op en neer, wisselingen en schommelingen. Maar het komt goed.

"Elke heftige gebeurtenis brengt mooie dingen met zich mee. Als zelfs je moeder, een van de grootste zekerheden in je leven - als die zomaar kan doodgaan, wat kan er dan níet gebeuren? Dat kan ook positief zijn. Ik heb daarna kinderen gekregen: dat is zo mooi. Nou ja, ik zeg dit nu wel, maar het overlijden zelf was natuurlijk gewoon kut. Ik heb een jaar thuisgezeten toen ze doodging. Ik was goed van slag.

"Er liggen goede dingen in het verschiet. De mogelijkheden liggen altijd nog open. Voor alles. Je moet doorleven, doorgaan. Dat soort dingen hou ik me voor met mijn liedjes: daarom noem ik het graag gospel."

Het album 'Alles is ijdelheid' is verschenen bij Beep Beep! Back up the truck.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden