Opinie

Er is zeker wat mis met al die westerse vrijwilligers

Vrijwilligers helpen onder meer deze kinderen in Vietnam. Beeld REUTERS

MARK FRANKEN   Westerse vrijwilligers die zich storten op arme landen, wat is daar mis mee? Veel, betoogt Mark Franken van Movisie. 'Dit kan toch nooit de bedoeling zijn?'

Vrijwilligerswerk in een ontwikkelingsland, ook wel voluntourism genoemd, is populair onder jongeren. Unicef meldde onlangs dat er nu sprake is van een te grote toestroom van vrijwilligers naar met name projecten met kwetsbare kinderen. Unicef start daarom de internationale campagne Children are not tourist attractions. De uitwassen gaan echter nog veel verder.

Volgens Unicef kunnen de steeds wisselende vrijwilligers tot hechtingsproblemen leiden bij de kwetsbare kinderen die in een tehuis zitten. De organisatie heeft ook kritiek op het amateurisme van de vrijwilligers. Zo geven ze vaak les voor een korte periode zonder de benodigde opleiding. Goed onderwijs heeft echter goed opgeleide docenten nodig.

Facebook
Dat sommige projecten te populair dreigen te worden, lijkt voor een niet onbelangrijk deel een direct gevolg van het delen van ervaringen via sociale media als Facebook. Jongeren die aan voluntourism doen, zetten foto's daarvan op sociale media. Zij sporen andere jongeren aan om het ook te doen omdat het je facebookpagina zoveel interessanter maakt.

Willen deze jongeren vooral helpen of zijn andere motieven belangrijker? Op zich is er niks mis mee als het vrijwilligerswerk de vrijwilliger zelf ook wat oplevert. Zo kun je er competenties mee opdoen of je cv versterken, waardoor je meer kans maakt op een leuke baan. In het geval van voluntourism is er meer aan de hand. En dat gaat verder dan de uitwassen die Unicef signaleert.

Voluntourism drijft lokale gemeenschappen uit elkaar. Zo zouden bewoners die goed liggen bij de blanke vrijwilligers daar macht en prestige aan ontlenen. Voluntourism kan ook lokaal (betaald) werk verdringen. Lokale burgers kunnen tegen een lokaal salaris net zo goed weeskinderen verzorgen. Een en ander leidt tot jaloezie en ruzies tussen dorpsbewoners en tussen familieleden.

Sterker nog, de behoefte van vrijwilligers om weeskinderen te vertroetelen leidt tot een aanbod dat er voorheen niet was. Unicef constateert al dat het aantal weeshuizen in bijvoorbeeld Nepal, Cambodja en Vietnam groeit, maar het aantal weeskinderen niet.

Positieve effecten
Documentairemaakster Eline Bodbijl ontdekte nog meer bizarre gevolgen. Drie op de vier kinderen in de Cambodjaanse weeshuizen is eigenlijk geen wees. Alle kinderen die ze sprak, hadden nog levende ouders. Eigenaars van weeshuizen reden met vrachtwagens langs dorpen om kinderen op te halen. Dit kan nooit de bedoeling zijn.

Natuurlijk zorgt de vrijwillige inzet in het buitenland ook voor veel positieve effecten. Zo raken vrijwilligers vaak erg betrokken bij het project waaraan zij deelnemen en genereren daarvoor vaak extra inkomsten. Maar Unicef geeft met deze actie wel een wake-up call aan alle organisaties die zich in ontwikkelingslanden inzetten. Hoe zorgen we er voor dat de inzet van vrijwilligers tot een optimale positieve impact ter plekke leidt?

Moeten we de vrijwilligers beter gaan begeleiden? Meer aandacht voor do's en dont's voordat we mensen uitsturen? Alleen vrijwilligers accepteren met een bepaalde beroepskwalificatie? Meer aandacht voor waar de ontvangers van hulp werkelijk behoefte aan hebben en hoe daarin het best voorzien kan worden? Met als gevolg dat we er bijvoorbeeld vaker voor kiezen om in plaats van vrijwilligers te sturen mensen daar in te huren om muurtjes te metselen of kinderen te verzorgen? Dat levert tenslotte extra werkgelegenheid en meer draagvlak op in de lokale gemeenschap.

Kant en klare antwoorden zijn er niet altijd. Maar de discussie over deze en soortgelijke vragen zou vaker dan nu het geval is moeten worden gevoerd.

Mark Franken: werkt bij Movisie, kennisinstituut en adviesbureau voor sociale vraagstukken

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden