’Er is niets gedaan aan de oorzaken van het geweld’

Bij Johannesburg verdwijnen de kampen voor buitenlanders die zijn gevlucht voor de geweldsuitbarsting in mei. Zijn ze nu wel veilig?

In Glenanda, het grootste van de zeven vluchtelingenkampen, is de ontmanteling al begonnen. Vorige week zijn 798 van de 1800 bewoners overgebracht naar het uitzetcentrum Lindela bij Krugersdorp.

Deze groep weigerde zich te registreren voor een tijdelijke verblijfsvergunning, uit vrees dat eerder verworven asielstatussen ongeldig zouden worden. ’Wie niet meewerkt, kan vertrekken’, besloot de overheid. Met een verbazingwekkende efficiëntie werden in één avond bijna achthonderd mensen met bussen weggevoerd.

Daags erna zijn de lege witte UNHCR-boogtenten opgeruimd en de resterende tenten bij elkaar geplaatst, zodat het kampement weer één geheel vormt. Om de kou te verdrijven, worden buiten vuurtjes gestookt in kachels van oude olievaten. „Het is hier niet best, maar in elk geval wel veilig”, zegt de Burundees Ndimungwango Baronlee vanachter het hek. De 28-jarige automonteur werkte in het garagebedrijfje van een vriend. Baronlee wil wel terug naar zijn oude wijk. „Maar eerst wil ik van mijn maat horen hoe de situatie daar is, of het weer veilig is.”

Baronlee is alleenstaand en heeft een verblijfsvergunning voor drie jaar. Hij wil de draad weer oppakken in Zuid-Afrika. Niet terug naar Burundi, waar Hutu’s, Tutsi’s en Batwa’s elkaar naar het leven staan. Maar zijn 346 landgenoten die naar Lindela zijn gebracht, willen allemaal terug, weet hij. „Ondanks de onrust daar. Het is hun thuis. Alles liever dan hier, waar de Zuid-Afrikanen ze niet willen hebben.”

Volgens het provinciebestuur van Gauteng is de situatie in de townships en krottenwijken inmiddels voldoende gestabiliseerd voor reïntegratie van buitenlanders. „We doen er alles aan om ervoor te zorgen dat de gemeenschappen hen goed opvangen”, garandeert woordvoerder Thabo Masebe. Met bijeenkomsten in gemeentezalen wordt er in de townships gewerkt aan een ’warme atmosfeer van acceptatie en broederlijk samenleven’, stelt hij. „En er zijn al duizenden mensen teruggekeerd.”

Maar de onderhuidse spanningen zijn nog lang niet verdwenen. Zoals in Vosloorus, net onder Johannesburg. „Mensen zijn nog steeds bang”, zegt Antonio Nhauce (41) uit Mozambique. „Vooral diegenen die het geweld aan den lijve hebben meegemaakt.” Hij probeert in het township de kost te verdienen als automonteur. „Ik denk dat het zeker nog wel een jaar of twee gaat duren voordat alles weer normaal is.”

Zijn landgenoot Altino Chijamela komt langsgefietst. De 24-jarige krantenverkoper woont vlakbij in een klein huisje. Toen half mei woedende menigtes de krotten in brand staken, is hij ondergedoken, bij Zuid-Afrikaanse vrienden. Maar de vreemdelingenhaat smeult nog steeds, ervaart ook hij. „Ik word ’s nachts nog regelmatig lastiggevallen, dan wordt er hard op m’n ramen gebonsd.”

Joyce Tlou van de Zuid-Afrikaanse mensenrechtenorganisatie SAHCR houdt haar hart vast. „Ik heb er nachtmerries van. Wat gaat er straks gebeuren als die kampen worden opgedoekt? Die mensen zijn allemaal bang om terug te gaan. Er is niets gedaan aan de onderliggende oorzaken van het geweld. Het kan zó weer oplaaien, en misschien erger dan eerst. We zitten op een tijdbom.”

De bange vermoedens van Tlou lijken te worden bevestigd door een recent voorval in de krottenwijk Ramaphosa in Johannesburg, één van de zwaarste brandhaarden in mei. De 57-jarige Mozambikaan Francisco Nobunga dacht dat het veilig genoeg was om terug te keren naar zijn Zuid-Afrikaanse echtgenote. Maar bij thuiskomst werd hij opgewacht door een groep buurtgenoten, bewapend met pikhouwelen, stokken, bijlen en machetes. Ze schreeuwden dat ze op zoek waren naar amangudwane, ratten, een scheldwoord voor buitenlanders. Ze sleurden Nobunga voor de ogen van zijn vrouw zijn huis uit en hakten hem ter plekke dood.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden