Opinie

Er is in het nieuws te weinig oog voor het groeiend aantal vluchtelingen

Vluchtelingen aan boord van het schip de Aquarius, dat deze week niet mocht aanmeren in een Italiaanse haven.Beeld EPA

Nu vluchtelingen weer 'ver-van-ons-bed' zijn en migranten worden genoemd, raakt een probleem uit het zicht, zegt directeur Arco van Wessel van ZOA, een organisatie voor noodhulp en wederopbouw.

Het was een tijdje stil rond het thema migratie en vluchtelingen, maar de afgelopen week stond het het opeens weer op de voorpagina's. Er was nieuws over de nieuwe Italiaanse regering die weigerde het reddingsschip Aquarius met ruim 600 mensen aan boord te laten afmeren. En er was nieuws van de Europese Commissie, die het budget voor asiel en migratie wil verdrievoudigen in een EU die verdeeld is over het beleid dat daarmee gepaard moet gaan.

Daarmee is het eigenlijk een uitzonderlijke week geweest. We horen nog maar weinig over het onderwerp en het woord vluchteling valt sowieso heel weinig. Als je niet beter weet, zou je denken dat er bijna geen vluchtelingenproblematiek meer is. Niets is minder waar. Al decennialang groeit het aantal vluchtelingen en ontheemden heel hard. Hoe kan het dan dat we het er nog zo weinig over hebben?

Laten we beginnen met de feiten. Elk jaar rond Wereldvluchtelingendag (20 juni) publiceert UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de VN, de statistieken. Er zijn fluctuaties in de aantallen, maar de trend is onmiskenbaar: het aantal vluchtelingen en ontheemden groeit. We kunnen aannemen dat de UNHCR de komende week een cijfer zal publiceren dat de 70 miljoen benadert. Sinds de eeuwwisseling is het aantal ruim verdubbeld. Dat is dramatisch. Dat we er dan toch zo weinig aandacht aan besteden kan op meerdere manieren verklaard worden.

De eerste verklaring is dat het weer net als vroeger een 'ver-van-mijn-bed' probleem is. In 2015 zagen we opeens een enorme toename van vluchtelingen die Europa bereikten. Europa was in rep en roer, iedereen sprak over de vluchtelingencrisis. Er waren heftige debatten tussen voor- en tegenstanders van de opname van asielzoekers. Het ging toen om meer dan 1 miljoen mensen in één jaar tijd. Inmiddels is aantal weer teruggezakt tot ruim onder de 200.000 per jaar, het oude niveau. Dit is hoofdzakelijk het gevolg van de Turkije-deal en de afspraken met landen in Noord-Afrika. Vluchtelingen zijn nu weer een probleem van ver weg, het raakt ons niet meer.

De tweede, meer bedrieglijke, reden dat we weinig over vluchtelingen horen heeft te maken met woordkeuze. Toen in 2015 massaal mensen Europa binnenkwamen werd er meteen gesproken over een 'vluchtelingencrisis'. Er waren heel veel Syriërs in die toestroom; mensen die de oorlog in hun thuisland ontvluchtten.

Na een tijdje kwam het besef dat ook veel economische migranten de oversteek maakten. Nieuwsbrengers als de BBC kozen er op een gegeven moment bewust voor om hun woordkeuze aan te passen: men had het in verslaggeving alleen nog over een 'migrantencrisis'. Ook de titel van de BBC-webpagina's over het onderwerp werd aangepast. De feitelijke situatie was niet veranderd, alleen het woordgebruik. Dat was op zich taalkundig en juridisch wel juist, maar daarmee werd bewust of onbewust ook het appèl op ons geweten uit de discussie gehaald. Een vluchteling moet je helpen, een migrant is iemand die ontevreden is met zijn bestaan. Opeens lijken de bootjes van destijds vol te zitten met gelukzoekers.

Dagelijks bommen

De werkelijkheid is echter dat we met een ernstig en steeds groter wordend probleem te maken hebben. Bijna 70 miljoen mensen op de vlucht voor vervolging, conflict en geweld. Dat gaat over 12 miljoen Syriërs. Maar het gaat ook over bijvoorbeeld 2,3 miljoen Jemenieten. Mensen die de afgelopen maanden bijna dagelijks bommen hebben zien vallen. Mensen die hun kinderen niet meer konden voeden omdat de aanvoer van levensmiddelen was afgesloten. Mensen die hun kinderen zagen sterven aan cholera.

En het gaat over 4,2 miljoen Zuid-Soedanezen. Mensen op de vlucht voor willekeurig geweld. Mensen die gezinsleden vermoord zagen worden, die verkracht werden en wier hutten in brand werden gestoken.

Bijna 70 miljoen vluchtelingen en ontheemden: we mogen hen niet negeren omdat ze ver weg zijn. We moeten er doorheen prikken als er verhullend over hen gesproken wordt. Laten we nu net zoveel debat, aandacht en zorg aan vluchtelingen besteden als we zouden doen als ze weer voor onze deur staan.

Lees ook: Valencia geeft migrantenboot Aquarius een warm onthaal

De Aquarius, het schip met 629 migranten aan boord, werd wereldnieuws nadat Italië en Malta het schip de toegang ontzegden. De pas aangetreden linkse premier van Spanje, Pedro Sánchez, gaf wel groen licht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden