Er is hier helemaal geen ebola

Op de markt in Monrovia dragen reddingswerkers een achtergelaten dode weg. In Liberia zijn inmiddels hele dorpen in quarantaine geplaatst. Beeld reuters

Een vrouw die mogelijk besmet was met het ebolavirus is overleden tijdens een overstap in de Verenigde Arabische Emiraten. Dat hebben de autoriteiten in Aboe Dhabi bekendgemaakt. De 35-jarige vrouw was onderweg van Nigeria naar India voor een behandeling tegen kanker. Toen ze wachtte op haar aansluitende vlucht werd ze onwel en overleed ze. Haar echtgenoot en vijf verplegers die haar verzorgden zijn geïsoleerd zolang het lichaam van de vrouw wordt getest op ebola.

Reizigers van en naar Nigeria worden op Schiphol voorgelicht over preventieve maatregelen en symptomen waar ze op moeten letten. Mensen die binnen 21 dagen na terugkomst uit Nigeria koorts krijgen, moeten contact opnemen met hun huisarts. Als iemand contact heeft gehad met een ebola-patiënt, moet hij of zij zich direct bij huisarts of GGD melden.

Het lijkt op een bizarre plotwending uit die ene spannende Hollywoodfilm over een dodelijk virus. Onbekende mannen die een isoleer-eenheid plunderen en patiënten 'bevrijden' uit quarantaine. Toch gebeurde dit het afgelopen weekend echt, in de Liberiaanse hoofdstad Monrovia. Inwoners van de wijk West Point zijn nog vol ongeloof over wat zich daar voltrok. "Zieken werden door mensen mee naar huis genomen", vertelt één van hen op een Liberiaanse nieuwssite. "Ze waren niet bang om ze aan te raken. Ik ben geschokt."

Besmeurde matrassen
Het kwam deels voort uit frustratie van sommige inwoners van West Point, een arme wijk zonder sanitaire voorzieningen, waar plots een heuse kliniek verrees. Toen de arme Liberianen, die vanwege gesloten grenzen van buurlanden steeds minder middelen tot hun beschikking hebben, zagen dat er eten en matrassen de isoleereenheid werden binnengebracht, knapte er waarschijnlijk iets.

Een groep bestormde het gebouwtje en stal zakken rijst. Maar volgens de politie namen ze ook met bloed en braaksel besmeurde matrassen en lakens mee - notoire besmettingsbronnen. De dertig patiënten ontsnapten, al dan niet door familieleden geholpen. Dertien patiënten zijn inmiddels weer getraceerd en opgenomen in een ziekenhuis. De anderen zijn nog zoek. Het is niet duidelijk met hoeveel mensen zij in de tussentijd in aanraking zijn geweest. De regering overweegt heel West Point te vergrendelen.

Uit dit voorval blijkt hoe lastig het is voor de autoriteiten en hulpverleners in West-Afrika, waar de grootste ebola-uitbraak ooit al 1145 levens heeft geëist, om het virus onder controle te krijgen. In Nigeria ontsnapte zelfs een verpleegster, die een ebolapatiënt had verzorgd, uit quarantaine.

'No ebola, Ellen broke'
De weerstand van de bevolking komt voort uit gebrekkige voorlichting over de wijze waarop ebola wordt overgedragen, en uit een diep wantrouwen tegenover de overheid. Eerder deden al verhalen de ronde dat hulpverleners namens de regering de Kissi, een bevolkingsgroep die in Guinee, Liberia en Sierra Leone leeft, willen uitroeien.

In Guinee werd drie maanden geleden een centrum van Artsen Zonder Grenzen aangevallen. En vorige maand werden medewerkers van het Rode Kruis door gewapende mensen omsingeld en bedreigd. Ook de plunderaars in West Point zouden 'No ebola, Ellen broke' - 'Geen ebola, Ellen is blut', hebben geroepen. De Liberiaanse president Ellen Johnson-Sirleaf zou liegen over de uitbraak om zo buitenlands hulpgeld te ontvangen.

Op allerlei blogs wemelt het van de complottheorieën rond ebola. Waarom hebben Amerikanen al jaren laboratoria in de drie landen waar de uitbraak het hevigst is: Liberia, Sierra Leone en Guinee?

Net zoals in 'Outbreak', die bekende Hollywoodfilm over een dodelijk virus uit 'donker Afrika', zou ebola doorontwikkeld zijn door de CIA om als biologisch wapen te dienen. Om terroristische groepen zoals Boko Haram te bestrijden, of om grip te krijgen op de diamanten en olie in de regio. Een andere theorie beweert dat de Amerikanen juist uit vrees voor een ebola-aanval op de Verenigde Staten een tegengif ontwikkelen. De huidige uitbraak zouden ze gebruiken om dat middel op duizenden nietsvermoedende West-Afrikanen te testen.

De Tulane-universiteit uit New Orleans voelde zich hoe dan ook genoodzaakt een persbericht rond te sturen over hun laboratorium in Sierra Leone, waar ze inderdaad ruim een decennium werken aan tests voor vaccins tegen het Lassa-virus en ebola. "Maar we doen geen onderzoek naar biologische wapens en we werken niet samen met het leger."

Mogelijke dode door ebola in Aboe Dhabi
In een persbericht uit 2007 stond nog dat het leger partner is in het onderzoek en dat een vaccin de VS zou kunnen beschermen bij een eventuele biologische aanval, en tegelijk de gezondheidszorg zou verbeteren in West-Afrika.

Hulpverleners doen er ondertussen alles aan om de West-Afrikanen ervan te overtuigen dat ze er zijn om hen te helpen, en niet om hen te schaden. Maar hoe win je vertrouwen vanachter een plastic masker en een dik, rubberen pak? "Je wilt zoveel zeggen, want de patiënten lijden zo", zei een verpleegster van Artsen Zonder Grenzen tegen persbureau AP. "Maar ze kunnen alleen je ogen zien."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden