Er is geschiedenis geschreven in week 16

De historici van morgen gaan het wellicht over het hoofd zien. Dat zou jammer zijn, vindt Joop van Holsteyn, want Nederland heeft een nieuwe referendumwet.

Het zal lastig zijn voor de historicus van morgen en overmorgen. Vraag hem naar de belangrijkste binnenlandse gebeurtenis in week 16 van 2014 en de kans is groot dat het antwoord luidt: dat Pauw en Witteman bekendmaakten te stoppen. Daar hadden de kranten pagina's voor over, met foto's, ruime terugblikken en uitgebreide speculaties over wie dat gat vullen moet.

Ik zou dat antwoord niet goed rekenen. In relatieve rust en stilte was namelijk in die week eveneens besloten over een fundamentele wijziging van het politieke bestel van Nederland. Dat is niet alleen van aanzienlijk belang, maar gebeurt heel veel minder vaak dan dat een praatprogramma ophoudt. Om dat besluit zal week 16 van het jaar 2014 dus de geschiedenis in gaan.

undefined

Karig

Ik geef toe, het is de historicus van de toekomst bepaald niet gemakkelijk gemaakt. De berichtgeving over de wetsvoorstellen die het landelijke referendum in Nederland mogelijk maken, was karig en klein.

Weliswaar was er hier en daar enige aandacht voor in de media, deels in de aanloop van de finale parlementaire behandeling, na een voorgeschiedenis van ongeveer tien jaar, maar het feit dat de Eerste Kamer dinsdag 15 april in meerderheid akkoord ging met een zogeheten raadgevend en een bindend correctief referendum, moest je eigenlijk al weten om de berichtgeving niet per ongeluk over het hoofd te zien.

Het raadgevende referendum geeft burgers de gelegenheid te adviseren over wetgeving in de maak, terwijl het bindende correctieve referendum het mogelijk maakt de wetgever daadwerkelijk terug te fluiten en feitelijk een wetsvoorstel te verwerpen. Die laatste variant is zo radicaal, dat een wijziging van de grondwet noodzakelijk is, maar op de weg naar die herziening is precies op 15 april een forse stap gezet.

undefined

Opmerkelijk

Dat die berichtgeving desalniettemin zo schaars was, is opmerkelijk. Nieuws is nieuws als het weinig alledaagse gebeurtenissen betreft. En hoewel een grondige ingreep in de politieke ordening in de meeste landen eerder uitzondering dan regel is, spant Nederland vergeleken met andere westerse landen op dit punt de kroon. Meer nog dan elders lijken politiek-bestuurlijke instituties en conventies in Nederland taai, welhaast onveranderbaar.

Wellicht is de afschaffing van de opkomstplicht bij verkiezingen een van de laatste echt grote wijzigingen - dat is ruim veertig jaar geleden.

Als er dan eindelijk eens een wezenlijke wijziging plaatsvindt, zou je dus ruime media-aandacht verwachten. De kop op de voorpagina in chocoladeletters, een extra uitzending (die worden om minder ingelast) maar anders zeker de ruime opening van het journaal. Niets van dat alles.

Uiteraard maakt niet het simpele feit dat iets weinig plaatsvindt een gebeurtenis nieuwswaardig. Die gebeurtenis moet gewicht hebben. En gewicht hád de beslissing van de Eerste Kamer. Zeker, het raadgevende referendum resulteert uit zijn aard in een advies. Voor wie wil afdingen: geheel vrijblijvend, althans formeel. En een dergelijk referendum komt er pas als enkele drempels ervoor en bij het houden ervan zijn overschreden en kan niet over alle denkbare onderwerpen gaan.

Dergelijke kritische en relativerende kanttekeningen bij het belang van de Wet Raadgevend Referendum zijn weliswaar niet onjuist, maar missen effectieve kracht.

undefined

Invloed

Alle kritiek laat tenslotte onverlet dat er een voorname mogelijkheid tot participatie bij en invloed op landelijke politieke besluitvorming is gecreëerd die eerder simpelweg niet bestond. En een wijziging hoeft niet spectaculair te zijn om een fundamenteel karakter te hebben. Een stille revolutie is ook een revolutie.

Daar komt bij dat de kans dat de huidige referendumwet zal wegkwijnen zo goed als uitgesloten is. Dat trieste lot trof de zogenaamde Tijdelijke Referendumwet, die kort van kracht was (2002-2005) en in gestelde voorwaarden zacht gezegd niet motiveerde en stimuleerde tot gebruik. Tot toepassing ervan op landelijk niveau is het nooit gekomen. Dat zal nu anders zijn, al was het maar omdat de Wet Raadgevend Referendum pas verloopt als... er een wet is die het correctieve bindende referendum definitief regelt.

undefined

Gegarandeerd

Een wettelijke grondslag voor het landelijke referendum is daarmee gegarandeerd. De vraag is dan ook niet of er in de afzienbare toekomst een landelijk referendum komt in Nederland. De vraag is wanneer dat zal zijn, en onder welke regeling. Wordt het heel snel een raadgevend referendum of zal het over enige tijd gaan om een bindend correctief referendum?

In vergelijkende studies over het referendum was Nederland lange tijd een van de westerse democratieën in het korte rijtje zonder landelijke variant of toepassing. Daarin is verandering gekomen. Nieuws!

Zelfs al kan er worden afgedongen op met name de niet-bindende raadgevende variant, is de vraag of het glas nu half vol of nog altijd half leeg is niet de goede. Er zit namelijk eindelijk eens iets in het glas, daar gaat het om! In een land waar politiek-bestuurlijke dorheid en windstilte de constante is, is dat hoe dan ook verkwikkend en verfrissend.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden