Rob Schouten Beeld Maartje Geels

Column

Er is een nieuwe hebbelijkheid ontstaan: die van het directe oordeel

Wat een mensengedoe weer allemaal afgelopen week. Jillert Anema, de stoere en oprechte Fries met het hart op de tong, die corrupt blijkt te zijn. Halbe Zijlstra, die een hele generatie kunstenaars hardvochtig de keel afkneep, zelf een leugenaar! Van Trump en Poetin weten we dat ze liegen en de boel bedonderen, maar dat deze kleine baasjes ook meedoen, pffff. 

Ik heb ook wel eens gejokt en gesjoemeld en het voelt niet goed, zeker niet als het uitkomt want berouw komt na de zonde en zonder de wet is de zonde dood. Toch blijkt het een onuitroeibare praktijk die echter alleen bij de wat hogere bomen tot windvangen leidt. Onze leiders moeten een voorbeeld zijn, al was het maar uit gezond eigenbelang. 

Wacht, ik doe er nog twee bij, Lucebert en Lubbers, de een fout in de oorlog, de ander verdacht vrouwenversierder. Wat weten we tegenwoordig weer goed wie goed en fout zijn of waren! Toen Lubbers bij Jinek herdacht dreigde te worden sprong Kees Boonman er direct bovenop met het verhaal van zijn zogeheten grensoverschrijdende gedrag. 

Lucebert, voor eeuwig gebrandmerkt, Halbe weg, Jillert door Marjan Olfers, hoogleraar en zo, tot een hogere straf veroordeeld. Hoe heet dat allemaal ook al weer: de maatschappij verhardt! Of vertrut, zoals ik in de krant van afgelopen vrijdag las. Ik was het er hartstochtelijk mee eens. Ons geweten knarst en piept onder de last van al dat fouts en verdachts op aarde. En ik dacht terug aan de tijd van de doofpotten, toen we nog van niets wisten en meenden dat de wereld min of meer deugde, dat vergrijpen uitschieters waren. 

Goed-fout-knop 

Je zou hopen dat nu die doofpottencultuur voorbij is de mens de gelegenheid zou aangrijpen om eens beter na te denken over de status van de mens, over onze zwakheden en hoe daar uiteindelijk mee om te gaan, dat er een soort nieuwe leer over de struikelende homo erectus ontstond, gebaseerd op alle nieuwe kennis die we bezig zijn op te doen omtrent zijn vaak geheimzinnige en dubieuze gedrag en overwegingen. Maar nee, in plaats daarvan is er een nieuwe hebbelijkheid ontstaan: die van het directe oordeel. 

Je mag hopen dat deze nieuwe goed-fout-knop van het zogeheten kritische vermogen op den duur ook weer tot onze zwakheden gerekend zal worden maar voorlopig zitten we er maar mee. Twijfels en nuances lijken inmiddels tot laakbare eigenschappen te behoren. Waar is het socratische gesprek gebleven, de langdurige discussie over alles in de wereld om er achter te komen hoe het allemaal zit? Maar nee, het lijkt wel of er een gespreks-economie op gang is gekomen waarin oneliners de dienst uitmaken. 

Maar ik doe niet mee. Ik blijf lekker tegen de geest des tijds in twijfelen en relativeren. En Montaigne lezen die over het geweten schreef: 'Wie straf verwacht, ondergaat haar al, wie straf verdient, verwacht die ook. De gemeenheid broedt haar eigen folteringen uit (...) zoals de wesp [sic] een ander steekt en verwondt, maar zichzelf het meest treft, want zij verliest haar angel en haar kracht eens en voor altijd.' Om heel langdurig over na te denken.

Meer columns van Rob Schouten lees je hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden