Er is een buitenwereld. Dat weten we na vijf jaar (Internationale)Keuze van de Rotterdamse Schouwburg.

'Eerst heette het De Keuze van de Schouwburg. Let wel: van déschouwburg. 'Rotterdamse' stond er toen nog niet bij. Dat was natuurlijkeen zet naar Het Theaterfestival dat vrijwel gelijktijdig in september debeste voorstellingen van het afgelopen seizoen toonde.

De Keuze was oorspronkelijk bedoeld om gezelschappen te verleiden totreprises, om goede producties een langer leven te geven. Die agenda is nietmeer nodig. Dat is inmiddels geïntegreerd in het beleid van degezelschappen. Toen Rotterdam in 2001 Culturele Hoofdstad van Europa was,bedachten wij dat het interessant kon zijn om nationaal en internationaalrepertoire te bundelen. Dat zou ook meer recht doen aan Rotterdam alshavenstad, waar per definitie veel culturen samenkomen.'

Aan het woord is Annemie Vanackere, hoofd programmering en Productiehuisvan de Rotterdamse Schouwburg. Samen met Jan Zoet, directeur aldaar, vormtzij de artistieke leiding van De (Internationale) Keuze van de RotterdamseSchouwburg, die dit jaar zijn eerste lustrum viert met een uitdagendprogramma. Groots gemonteerde producties als de vierdelige magischeProust-cyclus van het ro theater staan er naast kleinschalige performancesals een Duitse buiksprekersact 'The Inner Voice/I AM BIG' of het Libanese'Who's Afraid of Representation?' waarin de gewelddadige body-art uit dejaren zestig wordt verbonden met het recente incident van een man diezomaar op kantoor in Beiroet zijn collega¹s neerschiet.

De Nederlandse theatermaakster Alize Zandwijk is er met een Duitse'Iwanow'-enscenering, de Italiaan Romeo Castellucci met één van zijn'rariteitenspektakels' ('BR.#04 Bruxelles/Brussel'), Tim Etchells van deBritse theatergroep Forced Entertainment met een intiem verslag van zijneigen theatergeschiedenis ('In the Event'), de Iraanse filmer AbbasKiarostami met een filmische theaterproductie ('Looking at Ta'ziyè') diehet publiek confronteert met de emoties van Iraanse mannen en vrouwen bijhet kijken naar een rituele voorstelling van hun religieuzevoorgeschiedenis.

En dat alles onder het motto: 'Wij zijn de tijd'. 'Wij moeten ons ervoorhoeden'', zegt Annemie Vanackere, 'met zo¹n leuze niet te grootsprakerigte lijken. We willen er mee aangeven: heb geen geheugenloos levenastublief. Want zoals de voorstellingen niet anders dan nu konden zijngemaakt, terwijl zij zich tegelijk verhouden tot een voorbije tijd, zokunnen wij ons leven niet leiden zonder dat onze achtergrond envoorgeschiedenis daarin meespeelt. Hoe theatermakers dat bewustzijn in hunvoorstellingen integreren is bijvoorbeeld heel mooi te zien in 'Objects forMeditation' van de Chinees-Australische fotograaf en performer WilliamYoung. Aan de hand van talloze dia¹s en persoonlijke anekdotes schetst hijeen portret van het verstrijken van de tijd, van een kunstenaar tussen tweeculturen, van oorlog en natuur, van familiebanden en homofilie.'

'Dat je er anders uitkomt dan je erin gaat, zoals Peter Sellars hetheeft gezegd, is de leidraad waarmee ik naar theater kijk en voorstellingenselecteer. Ik ben een kijker, ik kijk om mijn denken in beweging te houden.Theater is reflectie, en als het controversieel is kan dat 't vuur vandat'denken flink opstoken. Theater dat je met zijn poëtische kracht in deban houdt en dat je het volgende moment links-rechts om de oren kan slaan,daar houd ik van. Dat is het werk van Castellucci, die zich laat inspirerendoor uiteenlopende figuren als anorexia-meisjes of keelkankerpatiënten.'BR.#04 Bruxelles/Brussel' opent met de ontroerende scène van een baby'tjehelemaal alleen in een witmarmeren ruimte, terwijl op een ander moment eenman tot bloedens toe in elkaar wordt geslagen. Die scène van bebloede manmet bewaker deed iemand denken aan Abugraib, terwijl deze productie vandrie jaar geleden is. Dat een theaterbeeld zo direct kan wordengeassocieerd met de actualiteit, vind ik boeiend.

'Wat je ook van Castellucci vindt, fascinerend of irritant, hij zet aantot discussie. Daarom past hij in de Keuze, waar we vooral op zoek zijnnaar andere dan traditionele bronnen. Een Shakespeare of Tsjechov? Dan moethet top zijn, verrassen.

'Waar ik het meest trots op ben van de afgelopen vijf jaar? Dat we inde samenhang van de programmering een grote stap hebben gezet. De Keuze isvan 'collectie' in feite, zonder dat we die betiteling hanteren,geëvolueerd naar een festival. Vorig jaar was dat heel sterk met hetproject rond de Volksbühne, het voormalig Oost-Europese gezelschap dathier met al z¹n hebben en houden is neergezet, inclusief de plastiekenstoeltjes van hun theater. Wat de een bijzonder vond en de anderspuuglelijk, maar wat niemand onberoerd liet. Nu ligt het accent opbeeldtaal en de verhouding van makers met het nu en toen, wat het sterkst­ en op zijn simpelst ­ tot uiting komt in de zogenaamdelezing-performances, verteltheater met een documentair-biografische inslag.

'Wat me het meest dwars zit ondertussen is het bezoekersaantal. Dat iswel sinds 2001 verdubbeld naar 7000 toeschouwers vorig jaar, maar ik zoumeer willen. Bijvoorbeeld wat de theaterscène zelf betreft: waar zijn decollega's, waar zijn de collega-theatermakers, -acteurs?! We hebbenfantastisch theater in Nederland, maar dat moet niet zelfgenoegzaam worden,moet niet vergeten worden om naar buiten te kijken. We moeten ons theaterniet alleen exporteren, maar ook buitenlandse voorstellingen hiernaartoehalen. Om ons te meten, om een debat aan te kunnen gaan. We moeten nooitvergeten: er is een buitenwereld.

'In Rotterdam zijn we erin geslaagd, door onder meer de beeldendekunstscene te interesseren voor voorstellingen gemaakt door van oorsprongbeeldend kunstenaars, publiek uit verschillende disciplines aan te trekken.Voor een voorstelling als 'De kamer van Isabella¹ door Needcompany, dieeen prachtige menging is van zingen, dansen, acteren en muziek, is datideaal. Het zich allengs verzoenen met het leven van de stokoude en blindecentrale figuur ­ gespeeld door de schitterende actrice Viviane de Muynck­ krijgt door dat organische weefsel van verschillende disciplines eensuggestievere contekst.

'Wat ik een doorsnee-toeschouwer die, enthousiast geraakt, in de drieweken van het festival drie voorstellingen wil gaan zien zou adviseren? Wateen gemene vraag. Dan moet ik zoveel moois laten vallen. Maar vooruit.Allereerst denk ik dat diegene de enige 'echte' toneelvoorstelling moetgaan zien: de 'Iwanow¹. Omdat dit de internationale doorbraak van AlizeZandwijk is, maar vooral omdat het interessant is te zien hoe zij haarexuberante speelstijl loslaat op Tsjechov en Duitse acteurs opzweept toteen wanhopige, van energie barstende lusteloosheid.

'In de tweede week moet die toeschouwer twee voorstellingen achterelkaar zien: 'The Inner Voice', om de betoverende virtuositeit waarmee eenman in gesprek is met een pop en dus in wezen met zichzelf, en 'Looking atTa'ziyè' omdat je daar via een Iraans publiek de impact van eenvoorstelling ondergaat en de catharsis van dat publiek. Voor hetfestivalgevoel moet diegene in de derde week ook een combinatie zien:'histoire(s), sur les traces du Jeune Homme e la Mort' een gefilmdechoreografie van herinneringen aan het legendarische ballet van JeanCocteau, en als contrast 'Revolver', waarin Neuer Tanz de wisselwerkingtussen beschaving en vernietigingsdrang vertaalt in een dans vannietsontziende schoonheid.

'En natuurlijk altijd een halfuurtje van tevoren komen voor het KeuzeCafé, een voorgesprekje om makers en andere gasten alvast een beetje ophet rooster te leggen, zodat de toeschouwer warm wordt gemaakt zich strakseen eigen mening te vormen. En die na afloop te uiten. Heel goed voor hetfestivalgevoel.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden